Shloka 1
Śūnyaka-nagara Utpāta-varṇanam (Portents in the City of Śūnyaka) — Lalitāyāḥ Yātrā-śravaṇāt Bhaṇḍāsura-purālaye Kṣobhaḥ
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने किरिचक्ररथदेवताप्रकाशनं नाम विंशो ऽध्यायः आकर्ण्य ललितादेव्या यात्रानिगमनिस्वनम् / महान्तं क्षोभमायाता भण्डासुरपुरालयाः
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍamahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastyasaṃvāde lalitopākhyāne kiricakrarathadevatāprakāśanaṃ nāma viṃśo 'dhyāyaḥ ākarṇya lalitādevyā yātrānigamanisvanam / mahāntaṃ kṣobhamāyātā bhaṇḍāsurapurālayāḥ
Translation
अशा प्रकारे श्रीब्रह्माण्डमहापुराणाच्या उत्तरभागात, हयग्रीव-अगस्त्य संवादातील ललितोपाख्यानात ‘किरिचक्र-रथ-देवता-प्रकाशन’ नावाचा विसावा अध्याय. ललिता देवीच्या यात्रानिगमनाचा निनाद ऐकून भण्डासुरपुरातील लोकांना महान क्षोभ झाला।
Word by Word
इतिthus
इति:
Vacana-parisamapti (वचन-परिसमाप्ति/Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
FormIndeclinable; quotative/closing particle (इति-प्रयोग)
श्रीब्रह्माण्डमहापुराणेin the Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa
श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootश्री + ब्रह्माण्ड + महापुराण (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन); multi-member तत्पुरुष compound
उत्तरभागेin the latter section
उत्तरभागे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootउत्तरभाग (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन); तत्पुरुष: उत्तरः भागः
हयग्रीवागस्त्यसंवादेin the dialogue of Hayagrīva and Agastya
हयग्रीवागस्त्यसंवादे:
Adhikarana (अधिकरण/Context)
TypeNoun
Rootहयग्रीव + अगस्त्य + संवाद (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन); द्वन्द्व (itaretara): हयग्रीवश्च अगस्त्यश्च (their dialogue)
ललितोपाख्यानेin the Lalitā-episode/narrative
ललितोपाख्याने:
Adhikarana (अधिकरण/Context)
TypeNoun
Rootललिता + उपाख्यान (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन); तत्पुरुष: ललितायाः उपाख्यानम्
किरिचक्ररथदेवताप्रकाशनम्the revelation of the deities of the Kiricakra chariot
किरिचक्ररथदेवताप्रकाशनम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकिरीचक्र + रथ + देवता + प्रकाशन (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); multi-member तत्पुरुष: (किरीचक्र-रथ)-देवता-प्रकाशनम्
नामnamed/called
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध/Designation)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
FormIndeclinable; naming particle (नाम-शब्दः)
विंशःtwentieth
विंशः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootविंश (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); ordinal sense 'twentieth'
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
आकर्ण्यhaving heard
आकर्ण्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया/Anterior action)
TypeVerb
Rootआ + कर्ण् (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वा-प्रत्यय; ल्यप्), 'having heard'
ललितादेव्याof Goddess Lalitā
ललितादेव्या:
Sambandha (सम्बन्ध/Possessor)
TypeNoun
Rootललितादेवी (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Genitive (6th/षष्ठी), Singular (एकवचन); कर्मधारय: ललिता एव देवी
यात्रानिगमनिस्वनम्the sound of the departure-march
यात्रानिगमनिस्वनम्:
Karma (कर्म/Object of hearing)
TypeNoun
Rootयात्रा + निगमन + निस्वन (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन); multi-member तत्पुरुष: यात्रायाः निगमनस्य निस्वनः (sound of departure)
महान्तम्great
महान्तम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन); qualifies क्षोभम्
क्षोभम्agitation/commotion
क्षोभम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootक्षोभ (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
आयाताःcame/approached
आयाताः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeVerb
Rootआ + या (धातु)
FormPast active participle (क्त), Feminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन); finite sense 'came/arrived'
भण्डासुरपुरालयाःthe inhabitants of Bhaṇḍāsura’s city
भण्डासुरपुरालयाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootभण्डासुर + पुर + आलय (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन); तत्पुरुष: भण्डासुरस्य पुरस्य आलयाः (dwellers of the city)