Adhyaya 20

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपख्याने श्रीचक्रराजरथज्ञेयचक्ररथपर्वस्थदेवतानामप्रकाशनं नामैकोनविंशो ऽध्यायः हयग्रीव उवाच किरिचक्ररथेन्द्रस्य पञ्चपर्वसमाश्रिताः / देवताश्च शृणु प्राज्ञ नाम यच्छृण्वतां जयः

अशा प्रकारे श्रीब्रह्माण्डमहापुराणाच्या उत्तरभागात हयग्रीव–अगस्त्य संवादातील ललितोपाख्यानात ‘श्रीचक्रराजरथज्ञेय चक्ररथपर्वस्थ देवतानामप्रकाशन’ नावाचा एकोणविसावा अध्याय. हयग्रीव म्हणाले—हे प्राज्ञा, किरीचक्ररथेन्द्राच्या पाच पर्वांमध्ये स्थित देवतांची नावे ऐक; ज्यांची नावे ऐकणाऱ्यास जय मिळतो.

Verse 2

प्रथमं पर्वबिन्द्वाख्यं संप्राप्ता दण्डनायिका / सा तत्र जगदुद्दण्डकण्टकव्रातघस्मरी

प्रथम ‘पर्वबिंदू’ नावाच्या पर्वावर दंडनायिका आली; तेथे ती जगातील उद्दंड कण्टकांच्या समूहाला गिळून टाकणारी ठरली.

Verse 3

नानाविधाभिर्ज्वालाभिर्नर्तयन्ती जयश्रियम्

ती नानाविध ज्वालांनी जणू जयश्रीला नाचवीत होती.

Verse 4

उद्दण्डपोत्रनिर्घातनिर्भिन्नोद्धतदानवाः / दंष्ट्राबालमृगाङ्कांशुविभावनविभावरी

तिच्या उद्दंड ‘पोत्र’ प्रहारांनी उन्मत्त दानव विदीर्ण झाले; दंष्ट्रांनी ती जणू बालचंद्राच्या किरणांना उजळविणारी रात्रि भासली.

Verse 5

प्रावृषेण्यपयोवाहव्यूहनीलवपुर्ल्लता / किरिचक्ररथेन्द्रस्य सालङ्कारायते सदा / पोत्रिणी पुत्रिताशेषविश्वावर्तकदंबिका

पावसाळ्यातील जलप्रवाहासारख्या निळ्या देहाची ती लतेसारखी शक्ति किरीचक्र-रथेन्द्रास सदैव अलंकृत करते. ती पोत्रिणी, पुत्रिता आणि अखिल विश्वचक्र फिरविणारी दंबिका आहे.

Verse 6

तस्यैव रथनाभस्य द्वितीयं पर्व संश्रिताः / जृंभिनी मोहिनी चैव स्तंभिनी तिस्र एव हि / उत्फुल्लदाडिमीप्रख्यं सर्वदानवमर्दनाः

त्याच रथनाभाच्या दुसऱ्या पर्वावर जृंभिनी, मोहिनी आणि स्तंभिनी—या तिघी अधिष्ठित आहेत. त्या उमललेल्या डाळिंबासारख्या शोभायुक्त व सर्व दानवांचा मर्दन करणाऱ्या आहेत.

Verse 7

मुसलं च हलं हालापात्रं मणिगणर्पितम् / ज्वलन्माणिक्यवलयैर्बि भ्राणाः पाणिपल्लवैः

त्या मणिगणांनी जडवलेले मुसळ, नांगर (हल) आणि हाला-पात्र धारण करतात; आणि त्यांच्या कोमल हस्तपल्लवांवर ज्वलंत माणिक्याच्या वलयांची शोभा असते.

Verse 8

अतितीक्ष्णकरालाक्ष्यो ज्वालाभिर्दैत्यसैनिकान् / दहन्त्य इव निःशङ्कं सेवन्ते सूकराननाम्

अतिशय तीक्ष्ण व कराळ नेत्रांच्या त्या ज्वाळांनी दैत्यसैनिकांना जणू जाळून टाकतात; आणि निःशंकपणे सूकरानना देवीची सेवा करतात.

Verse 9

किरिचक्ररथेन्द्रस्य तृतीयं पर्व संश्रिताः / अन्धिन्याद्याः पञ्च देव्यो देवीयन्त्रकृतास्पदाः

किरीचक्र-रथेन्द्राच्या तिसऱ्या पर्वावर अंधिनी इत्यादी पाच देव्या अधिष्ठित आहेत; त्या देवी-यंत्राने निर्मिलेल्या आसनावर प्रतिष्ठित आहेत.

Verse 10

कठोरेणाट्टहासेन भिन्दन्त्यो भुवनत्रयम् / ज्वाला इव तु कल्पग्नेरङ्गनावेषमाश्रिताः

त्यांच्या कठोर अट्टहासाने जणू त्रिभुवन भेदले जाई; कल्पाग्नीच्या ज्वाळांसारख्या त्या, स्त्रीवेष धारण करून प्रकट झाल्या।

Verse 11

भण्डासुरस्य सर्वेषां सैन्यानां रुधिरप्लुतिम् / लिलिक्षमाणा जिह्वाभिर्लेलिहानाभिरुज्ज्वलाः

भण्डासुराच्या सर्व सैन्यांच्या रक्ताने भरलेला प्रवाह चाटून घेण्यास त्या उत्सुक होत्या; चाटणाऱ्या जिभांनी त्या तेजस्वी दिसत होत्या।

Verse 12

सेवन्तें सततं दण्डनाथामुद्दण्डविक्रमाम् / किरिचक्ररथेन्द्रस्य चतुर्थं पर्व संश्रिताः

त्या सदैव उद्दंड पराक्रमी दंडनाथेची सेवा करीत; आणि किरिचक्ररथेन्द्राच्या चौथ्या पर्वात आश्रय घेत.

Verse 13

ब्रह्माद्याः पञ्चमीवर्ज्या अष्टमीरवर्जिता अपि / षडेव देव्यः षट्चक्रज्वलज्ज्वालाकलेवराः

ब्रह्मा-आद्य (देव्या) पञ्चमी वर्ज्य, अष्टमीही वर्ज्य—अशा केवळ सहा देव्या होत्या; ज्यांची देहे षट्चक्रांच्या ज्वलंत ज्वाळांनी बनलेली होती।

Verse 14

महता विक्रमौघेण विबन्त्य इव दानवान् / आज्ञया दण्डनाथायास्तं प्रदेशमुपासते

महान पराक्रमाच्या प्रवाहाने त्या जणू दानवांना पिऊन टाकीत; आणि दंडनाथेच्या आज्ञेने त्या त्या प्रदेशात वास करीत.

Verse 15

तस्यैव पर्वणो ऽधस्तात्त्वरिताः स्थानमाश्रिताः / यक्षिणी शङ्खिनी चैव लाकिनी हाकिनी तथा

त्याच पर्वाच्या खाली त्या त्वरेने आपापले स्थान धारण करतात—यक्षिणी, शंखिनी, लाकिनी आणि हाकिनी।

Verse 16

शाकिनी डाकिनी चैव तासामैक्यस्वरूपिणी / हाकिनी सप्तमीत्येताश्चण्डदोर्दण्डविक्रमाः

शाकिनी व डाकिनीही; आणि त्या सर्वांचे ऐक्यस्वरूपिणी हाकिनी ‘सप्तमी’ म्हणून कथिली—त्यांचा भुजदंडाचा पराक्रम प्रचंड आहे.

Verse 17

पिबन्त्य इव भूतानि पिबन्त्य इव मेदिनीम् / त्वचं रक्तं तथा मांसं मेदो ऽस्थि च विरोधिनाम्

त्या जणू भूतप्राण्यांना पितात, जणू पृथ्वीच पितात; विरोधकांची त्वचा, रक्त, मांस, मेद आणि अस्थीही.

Verse 18

मज्जानमथ शुक्रं च पिबन्तयो विकटाननाः / निष्ठुरैः सिंहनादैश्च पूरयन्त्यो दिशो दश

विकट मुखाच्या त्या मज्जा व शुक्रही पितात, आणि निष्ठुर सिंहनादांनी दहा दिशा भरून टाकतात.

Verse 19

धातुनाथा इति प्रोक्ता अणिमाद्यष्टसिद्धिदाः / मोहने मारणे चैव स्तंभने ताडने तथा

त्यांना ‘धातुनाथा’ असे म्हटले आहे, अणिमा इत्यादी अष्टसिद्धी देणाऱ्या; मोहन, मारण, स्तंभन व ताडन अशा कर्मांत समर्थ.

Verse 20

भक्षणे दुष्टदैत्यानामामूलं च निकृन्तने / पण्डिताः खण्डिताशेषविपदो भक्तिशालिषु

दुष्ट दैत्यांचे भक्षण करणे व त्यांना मुळासकट छेदणे यात ते कुशल आहेत; भक्तिशाली जनांच्या सर्व आपत्ती छिन्न करणारे ते पंडित आहेत.

Verse 21

धातुनाथा इतिप्रोक्ताः सर्वधातुषु संस्थिताः / सप्तापि वारिधीनूर्मिमालासंचुंबितांबरान्

त्यांना ‘धातुनाथ’ असे म्हटले जाते, कारण ते सर्व धातूंमध्ये स्थित आहेत; सातही समुद्रांच्या तरंगमाळांनी ज्यांचे अंबर स्पर्शून चुंबित होते.

Verse 22

क्षणर्धेनैव निष्पातुं निष्पन्नबहुसाहसाः / शकटा कारदन्ताश्च भयङ्करविलोचनाः

अर्धक्षणातच ते झेपावतात, अनेक साहसकर्मांत सिद्ध; शकटासारखे देह, कराल दात आणि भयाण डोळे असलेले.

Verse 23

स्वस्वामिनीद्रोहकृतां स्वकीयसमयद्रुहाम् / वैदिकद्रोहणादेव द्रोहिणां वीरवैरिणाम्

जे आपल्या स्वामिनीशी द्रोह करतात, जे आपल्या नियम-समयाशीही द्रोह करतात—वैदिक धर्माशी द्रोह केल्यामुळे ते द्रोही, वीरांचे वैरी ठरतात.

Verse 24

यज्ञद्रोहकृतां दुष्टदैत्यानां भक्षणे समाः / नित्यमेव च सेवन्ते पोत्रिणीं दण्डनायिकाम्

यज्ञद्रोह करणाऱ्या दुष्ट दैत्यांचे भक्षण करण्यात ते समसमान तत्पर; आणि दंड देणारी ‘पोत्रिणी’ नायिका हिची ते नित्य सेवा करतात.

Verse 25

तस्यैव पर्वणः पार्श्वे द्वितीये दिव्यमन्दिरे / क्रोधिनी स्तंभिनी ख्याते वर्तेते देवते उभे

त्याच पर्वताच्या बाजूस दुसऱ्या दिव्य मंदिरात ‘क्रोधिनी’ आणि ‘स्तंभिनी’ अशी प्रसिद्ध दोन देवता विराजमान होत्या।

Verse 26

चामरे वीजयन्त्यौ च लोलकङ्कणदोर्लते / देवद्विषां चमूरक्तहालापानमहोद्धते

त्या दोघी चामर डोलवीत; चंचल कंकणांनी शोभलेल्या त्यांच्या भुजालता, आणि देवद्वेषींच्या सैन्याच्या रक्तरूपी मद्यपानाने त्या उन्मत्त झाल्या होत्या।

Verse 27

सदा विघूर्णमानाक्ष्यौ सदा प्रहसितानने / अथ तस्य रथेन्द्रस्य किरिचक्राश्रितस्य च

त्यांचे नेत्र सदैव फिरत, मुख सदैव हसरे; आणि मग त्या रथश्रेष्ठाविषयी, जो किरीचक्राच्या आश्रयाने होता।

Verse 28

पार्श्वद्वयकृतावासमायुधद्वन्द्वमुत्तमम् / हलं च मुसलं चैव देवतारूपमास्थितम्

रथाच्या दोन्ही बाजूंना वास करणारे उत्तम आयुधद्वंद्व—हल आणि मुसळ—देवतारूप धारण करून होते।

Verse 29

स्वकीयमुकुटस्थाने स्वकीयायुधविग्रहम् / आबिभ्राणं जग षिघस्मरं विबुधैः स्मृतम्

स्वतःच्या मुकुटस्थानी स्वतःच्या आयुधस्वरूपाला धारण करणारा तो, विबुधांनी ‘जगत्-शीघ्र-स्मर’ म्हणून स्मरला आहे।

Verse 30

एतदायुधयुग्मेन ललिता दडनायिका / खण्डयिष्यति संग्रामं विषङ्गं नामदानहम्

या द्वयायुधांनी दंडनायिका ललिता रणांगणात ‘विषंग’ नावाच्या दानवाचा संहार करील।

Verse 31

तस्यैव पर्वणो दण्डनाथाया अग्रसीमनि / वर्त्तमानो महाभीमः सिंहो नादैर्ध्वनन्नभः

त्याच दंडनाथेच्या दलाच्या अग्रभागी महाभीम सिंह गर्जनांनी आकाश दुमदुमवत पुढे चालला होता।

Verse 32

दंष्ट्राकटकटात्कार बधिरीकृतदिङ्मुखः / चण्डोच्चण्ड इति ख्यातश्चतुर्हस्तस्त्रिलोचनः

ज्याच्या दाढांच्या कटकटीने दिशांचे मुख बधिर झाले; तो ‘चंडोच्चंड’ म्हणून प्रसिद्ध, चार हातांचा व त्रिनेत्रधारी होता।

Verse 33

शूलखड्गप्रेतपाशान्दधानो दीप्तविग्रहः / सदा संसेवते देवीं पश्यन्नेव हि पोत्रिणीम्

शूल, खड्ग व प्रेतपाश धारण करून तेजस्वी देहाने तो सदैव देवीची सेवा करीत असे, जणू पोत्रिणी (वराहरूपिणी)लाच पाहत आहे।

Verse 34

किरिचक्ररथेन्द्रस्य षष्टं पर्व समाश्रिताः / वार्त्ताल्याद्या अष्ट देव्यो दिक्ष्वष्टासूपविश्रुताः

किरिचक्ररथेंद्राच्या सहाव्या पर्वात आश्रित, वार्त्ताली आदी आठ देव्या आठही दिशांत प्रसिद्ध होऊन स्थित होत्या।

Verse 35

अष्टपर्वतनिष्पातघोरनिर्घातनिःस्वनाः / अष्टनागस्फुरद्भूषा अनष्टबलतेजसः

त्यांचा निनाद जणू आठ पर्वत कोसळल्यासारखा भयंकर; आठ नागांच्या चमकत्या भूषणांनी विभूषित, आणि ज्यांचे बल-तेज कधीही नष्ट होत नाही।

Verse 36

प्रकृष्टदोष्प्रकाण्डोष्महुतदानवकोटयः / सेवन्ते ललितां देव्यो दण्डनाथामहर्निशम्

प्रचंड भुजांच्या उष्णतेने दानवांच्या कोटी भस्म करणाऱ्या त्या देव्या, दंडनाथेसह, अहोरात्र ललिता देवीची सेवा करतात।

Verse 37

तासामाख्याश्च विख्याताः समाकर्णय कुंभज / वार्ताली चैव वाराहीसा वाराहमुखी परा

हे कुंभजा! त्यांच्या विख्यात नामांची श्रवण कर—वार्ताली, वाराहीसा आणि परम वाराहमुखी।

Verse 38

अन्धिनी रोधिनी चैव जृंभिणी चैव मोहिनी / स्तंभिनीति रिपुक्षोभस्तंभनोच्चाटनक्षमाः

अंधिनी, रोधिनी, जृंभिणी, मोहिनी आणि स्तंभिनी—या शत्रूंना क्षोभ देऊन स्तंभन व उच्चाटन करण्यास समर्थ आहेत।

Verse 39

तासां च पर्वणो वामभागे सततसंस्थितिः / दण्डनाथोपवाह्यस्तु कासरो धूसराकृतिः

त्या सदैव पर्वणाच्या वामभागी स्थित असतात; आणि दंडनाथेचे उपवाह्य ‘कासर’ धूसर आकृतीचे आहे।

Verse 40

अर्धक्रोशायतः शृङ्गद्वितये क्रोशविग्रहः / खड्गवन्निष्ठुरैर्लोमजातैः संवृतविग्रहः

त्याची दोन्ही शिंगे अर्धक्रोश लांब पसरलेली होती आणि त्याचा देह एक क्रोशाएवढा विशाल होता. खड्गासारख्या कठोर लोमसमूहांनी त्याचे सर्व अंग झाकलेले होते.

Verse 41

कालदण्डवदुच्चण्डबालकाण्डभयङ्करः / नीलाञ्जनाचलप्रख्यो विकटोन्नतरुष्टभूः

तो कालदंडासारखा उग्र होता, आणि बालकांडासारखा भय उत्पन्न करणारा होता. नीलांजन पर्वतासारखी त्याची छटा होती; त्याचे विकट उंच मस्तक क्रोधाने फणफणत होते.

Verse 42

महानीलगिरिश्रेष्ठगरिष्ठस्कन्धमण्डलः / प्रभूतोष्मलनिश्वासप्रसराकंपितांबुधिः

त्याच्या खांद्यांचा विशाल मंडल महानीलगिरीश्रेष्ठासारखा अतिभारी होता. त्याच्या प्रचंड उष्ण निश्वासांच्या प्रसाराने समुद्रही थरथर कापत असे.

Verse 43

घर्घरध्वनिना कालमहिषं विहसन्निव / वर्त्तते खुरविक्षिप्तपुष्कलावर्तवारिदः

घर्घर असा नाद करीत तो जणू कालमहिषावर हसतच वावरत होता. त्याच्या खुरांनी उडवलेल्या पाण्यात प्रचंड भोवरे उठत आणि मेघासारखी जलराशी उसळत असे.

Verse 44

तस्यैव पर्वणो ऽधस्ताच्चित्रस्थानकृतालयाः / इन्द्रादयो ऽनेकभेदा दिशामष्टकदेवताः

त्याच पर्वतखंडाच्या खाली, विविध रम्य स्थानी निवास करून, इंद्रादी अनेक भेदांनी युक्त—दिशांचे आठ देवता वसत होते.

Verse 45

ललितायां कार्यसिद्धिं विज्ञापयितुमागताः / इन्द्रश्चाप्सरसश्चैव स चतुष्षष्टिकोटयः

ललितेस कार्यसिद्धीची विनंती कळविण्यास इंद्र व अप्सरा, तसेच चौंसष्ट कोटी देवगण तेथे आले।

Verse 46

सिद्ध अग्निश्च साध्याश्च विश्वेदेवास्तथापरे / विश्वकर्मा मयश्चैव मातरश्च बलोन्नताः

सिद्ध, अग्नि, साध्य व अन्य विश्वेदेव; तसेच विश्वकर्मा, मय आणि बलोन्नत मातृका देखील तेथे उपस्थित झाले।

Verse 47

रुद्राश्च परिचाराश्च रुद्राश्चैव पिशाचकाः / क्रन्दञ्चिरक्षसां नाथा राक्षसा बहवस्तथा

रुद्र व त्यांचे परिचारक, तसेच रुद्रसम पिशाच; आणि राक्षसांचे नाथ क्रन्दञ्चि, तसेच अनेक राक्षसही आले।

Verse 48

मित्राश्च तत्र गन्धर्वाः सदा गानविशारदाः / विश्वावसुप्रभृतयो विख्यातास्तत्पुरोगमाः

तेथे मित्रभावी गंधर्व, सदैव गायनात निपुण; आणि विश्वावसु आदी विख्यात गंधर्व अग्रभागी होते।

Verse 49

तथा भूतगणाश्चान्ये वरुणो वासवः परे / विद्याधराः किन्नराश्च मारुतेश्वर एव च

तसेच इतर भूतगण, वरुण व अन्य वासव; आणि विद्याधर, किन्नर तसेच मारुतेश्वरही आले।

Verse 50

तथा चित्ररथश्चैव रथकारक कारकाः / तुंबुरुर्नारदो यक्षः सोमोयक्षेश्वरस्तथा

तसेच चित्ररथ आणि रथ बनविणारे कारागीर; तुंबुरु, नारद, यक्ष आणि यक्षांचा अधीश्वर सोमही तेथे होते.

Verse 51

देवैश्च भगवांस्तत्र गोविन्दः कमलापतिः / ईशानश्च जगच्चक्रभक्षकः शूलभीषणः

देवांसह तेथे भगवान गोविंद, कमलापती होते; आणि ईशानही—जो जगच्चक्राचा भक्षक व शूलधारी भयानक आहे.

Verse 52

ब्रह्मा चैवाश्विनीपुत्रो वैद्यविद्याविशारदौ / धन्वन्तरिश्च भगवानथान्ये गणनायकाः

ब्रह्मा आणि अश्विनीकुमार—दोघेही वैद्यविद्येत पारंगत; तसेच भगवान धन्वंतरी आणि इतर गणनायकही होते.

Verse 53

कटकाण्डगलद्दान संतर्पितमधुव्रताः / अनन्तो वासुकिस्तक्षः कर्केटः पद्म एव च

ज्यांच्या कपोलांतून झरणाऱ्या मदजलाने मधुव्रत तृप्त होतात; अनंत, वासुकी, तक्षक, कर्कोटक आणि पद्मही तेथे होते.

Verse 54

महापद्मः शङ्खपालो गुलिकः सुबलस्तथा / एते नागेश्वराश्चैव नागकोटिभिरावृताः

महापद्म, शंखपाल, गुलिक आणि सुबल; हे नागेश्वरही नागांच्या कोटींनी वेढलेले होते.

Verse 55

एवंप्रकारा बहवो देवतास्तत्र जाग्रति / पूर्वादिदिशमारभ्य परितः कृतमन्दिराः

अशा प्रकारचे अनेक देव तेथे जागृत असतात; पूर्वादि दिशांपासून आरंभ करून सर्व बाजूंनी त्यांची मंदिरे बांधलेली आहेत।

Verse 56

तत्रैव देवताश्चक्रे चक्राकारा मरुद्दिशः / आश्रित्य किल वर्तन्ते तदधिष्ठातृदेवताः

तेथेच देवतांनी वायुदिशा चक्राकार रचल्या; त्यांचा आश्रय घेऊन त्या-त्या दिशांचे अधिष्ठाता देव निवास करतात।

Verse 57

जृंभिणी स्तंभिनी चैव मोहिनी तिस्र एव च / तस्यैव पर्वणः प्रान्ते किरिचक्रस्य भास्वतः

जृंभिणी, स्तंभिनी आणि मोहिनी—या तिन्ही—त्याच तेजस्वी किरिकचक्राच्या पर्वाच्या टोकाशी स्थित आहेत।

Verse 58

कपालं च गदां बिभ्रदूर्ध्वकेशो महावपुः / पातालतलजंबालबहुला कारकालिमा

ती कपाल व गदा धारण करणारी, उर्ध्वकेशी व महाकाय आहे; पाताळतळातील चिखलाने भरभरून माखलेली, घोर काळसर आहे।

Verse 59

अट्टहासमहावज्रदीर्णब्रह्माण्डमण्डलः / भिन्दन्डमरुकध्वानै रोदसीकन्दरोदरम्

त्याच्या अट्टहासरूपी महावज्राने ब्रह्मांडमंडल विदीर्ण होते; भिन्द-डमरूच्या नादाने रोदसी—दोन्ही लोकांच्या गुहा-उदरात घुमणारा प्रतिध्वनी उठतो।

Verse 60

फूत्कारीत्रिपुरायुक्तं फणिपाशं करे वहन् / क्षेत्रपालः सदा भाति सेवमानः किटीश्वरीम्

फूत्कारी-त्रिपुरायुक्त, हातात सर्पपाश धारण करून क्षेत्रपाल सदैव किटीश्वरीची सेवा करीत शोभून दिसतो।

Verse 61

तस्यैव च समीपस्थस्तस्या वाहनकेसरी / यमा रुह्य प्रववृते भण्टासुरबधैषिणी

तिच्याच जवळ तिचे वाहन—केसरी सिंह होता; त्यावर आरूढ होऊन यमा भण्टासुरवधाच्या इच्छेने पुढे निघाली।

Verse 62

प्रागुक्तमेव देवेशीवाहसिंहस्य लक्षण्म् / तस्यैव पर्वणो ऽधस्ताद्दण्डनाथासमत्विषः

देवेशीच्या वाहन-सिंहाची लक्षणे पूर्वीच सांगितली आहेत; त्याच्याच सांध्याखाली दण्डनाथासारख्या तेजस्वी (वीर) होते।

Verse 63

दण्डिनीसदृशाशेषभूषणायुधमण्डिताः / शम्याः क्रोडाननाश्चन्द्ररेखोत्तंसितकुन्तलाः

त्या दण्डिनीसारख्या, सर्व भूषण व आयुधांनी मण्डित होत्या; ‘शम्या’ नावाच्या, वराहमुखी आणि चंद्ररेखेने अलंकृत केश असलेल्या होत्या।

Verse 64

हलं च मुसलं हस्ते घूर्णयन्त्यो मुहुर्मुहुः / ललिताद्रोहिणां श्यामाद्रोहिणां स्वामिनीद्रुहाम्

त्या वारंवार हातात नांगर (हल) आणि मुसळ फिरवीत—ललितेचे द्रोही, श्यामेचे द्रोही आणि स्वामिनीशी द्रोह करणाऱ्यांविरुद्ध।

Verse 65

रक्तस्रोतोभिरुत्कूलैः पूरयन्त्यः कपालकम् / निजभक्तद्रोहकृता मन्त्रमालाविभूषणाः

उफाळत्या रक्तप्रवाहांनी कपालपात्र भरत, स्वतःच्या भक्तांशी द्रोह करणाऱ्या, मंत्रमाळांनी विभूषित अशा देव्या (दिसू लागल्या)।

Verse 66

स्वगोष्ठीसमायाक्षेपकारिणां मुण्डमण्डलैः / अखण्डरक्तविच्छर्दैर्बिभ्रत्यो वक्षसि क्रजः

स्वगोष्ठीच्या सभेत उपहास करणाऱ्यांच्या मुंडमंडळांनी, आणि अखंड रक्त-उगाळण्याने, त्या वक्षस्थळी क्रज (हार/चिन्ह) धारण करीत।

Verse 67

सहस्रं देवताः प्रोक्ताः सेवमानाः किटीश्वरीम्

किटीश्वरीची सेवा करणाऱ्या सहस्र देवतांचा उल्लेख केला आहे।

Verse 68

तासां नामानि सर्वासां दण्डिन्याः कुंभसंभव / सहस्रनामाध्याये तु वक्ष्यन्ते नाधुना पुनः

हे कुंभसम्भव! दंडिनीच्या त्या सर्व देवतांची नावे सहस्रनाम-अध्यायात सांगितली जातील; आत्ता नाही।

Verse 69

अथ तासां देवतानां कोलास्यानां समीपतः / वाहनं कृष्णसारङ्गो दण्डिन्याः समये स्थितः

त्यानंतर त्या कोलास्य देवतांच्या जवळ, दंडिनीच्या समयी कृष्णसार हरिण तिचे वाहन म्हणून उभे राहिले।

Verse 70

क्रोशार्धार्द्धायतः शृङ्गे तदर्धार्धायतो मुखे / क्रोशप्रमाणापादश्च सदा चोद्धृतवालधिः

त्याची शिंगे क्रोशाच्या अर्ध-अर्ध मापाची, मुख त्याच्या अर्ध-अर्ध इतके; पाय क्रोशप्रमाणाचे, आणि शेपूट सदैव उचललेले असते।

Verse 71

उदरे धवलच्छायो हुङ्कारेण महीयसा / हसन्मारुतवाहस्य हरिणस्य पराक्रमम्

त्याच्या उदरावर धवल छटा आहे; महान हुंकाराने, जणू हसत हसत, वायुवेगाने धावणाऱ्या त्या हरिणाचे पराक्रम प्रकट होतात।

Verse 72

तस्यैव पर्वणो देशे वर्त्तते वाहनोत्तमम् / किरिचक्ररथेन्द्रस्य स्थितस्तत्रैव पर्वणि

त्याच पर्वतप्रदेशात ते उत्तम वाहन वर्तते; किरीचक्र-रथेन्द्राचे ते त्याच पर्वतावरच स्थित आहे।

Verse 73

वर्त्तते मदिरासिंधुर्देवतारूपमास्थिता / माणिक्यगिरिवच्छोणं हस्ते पिशितपिण्डकम्

तेथे मदिरासिंधू देवतारूप धारण करून वर्ततो; माणिक्यगिरीसारखा तांबडा, हातात मांसाचा पिंड धारण केलेला।

Verse 74

दधाना घूर्णमा नाक्षी हेमांभोजस्रगावृता / मदशक्त्या समाश्लिष्टा धृतरक्तसरोजया

तिचे डोळे घूर्णमान आहेत; ती सुवर्णकमळांच्या माळेने आवृत आहे; मदशक्तीने आलिंगित, आणि रक्तकमळ धारण करणारी।

Verse 75

यदायदा भण्डदैत्यः संग्रामे संप्रवर्तते / युद्धस्वेद मनुप्राप्ताः शक्तयः स्युः पिपासिताः

जेव्हा जेव्हा भण्ड दैत्य संग्रामात प्रवृत्त होतो, तेव्हा रणस्वेदाने भिजलेल्या शक्ती तृषार्त होतात।

Verse 76

तदातदा सुरासिंधुरात्मानं बहुधा क्षिपन् / रणे खेदं देवतानामञ्जसापाकरिष्यति

तेव्हा तेव्हा सुरासिन्धु स्वतःला अनेक प्रकारे प्रक्षेपित करून रणात देवतांचा खेद त्वरित दूर करील।

Verse 77

तदप्यद्भुतमे वर्षे भविष्यति न संशयः / तदा श्रोष्यसि संग्रामे कथ्यमानं मया मुदा

त्या वर्षी हेही अद्भुत घडेल—यात संशय नाही; तेव्हा संग्रामात मी आनंदाने जे सांगीन ते तू ऐकशील।

Verse 78

तस्यैव पर्वणो ऽधस्तादष्टदिक्ष्वघ एव हि / उपर्यपि कृतावासा हेतुकाद्या दश स्मृताः

त्याच पर्वताच्या खाली आठही दिशांत ‘अघ’च आहे; आणि वरही ‘हेतुक’ इत्यादी दहा जण वास करून आहेत, असे स्मरणात आहे।

Verse 79

महान्तो भैरवश्रेष्ठाः ख्याता विपुलविक्रमाः / उद्दीप्तायुत तेजोभिर्द्दिवा दीपितभानवः

ते महान, भैरवांतील श्रेष्ठ, विपुल पराक्रमाने ख्यात आहेत; असंख्य प्रज्वलित तेजांनी ते दिवसा देखील सूर्याप्रमाणे दीप्तिमान आहेत।

Verse 80

कल्पान्तकाले दण्डिन्या आज्ञया विश्वघस्मराः / अत्युदग्रप्रकृतयो रददष्टौष्ठसंपुटाः

कल्पांतकाळी दण्डिनीच्या आज्ञेने, विश्व गिळणारे, अत्यंत उग्र प्रकृतीचे, दातांनी ओठ दाबलेले भयंकर वीर प्रकट झाले।

Verse 81

त्रिशूलाग्रविनिर्भिन्नमहावारिदमण्डलाः / हेतुकस्त्रिपुरारिश्च तृतीयश्चाग्निभैरवः

त्रिशूलाच्या अग्राने भेदलेल्या महावारिदमंडलासारखे—हेतुक, त्रिपुरारि आणि तिसरा अग्निभैरव—असे (वीर) आहेत।

Verse 82

यमजिह्वैकपादौ च तथा कालकरालकौ / भीमरूपो हाटकेशस्तथैवाचलनामवान्

यमजिह्व व एकपाद, तसेच कालकराल; भीमरूप, हाटकेश आणि त्याचप्रमाणे अचल नावाचा (वीर)।

Verse 83

एते दशैव विख्याता दशकोटिभटान्विताः / तस्यैव किरिचक्रस्य वर्तन्ते पर्वसीमनि

हे दहाच प्रसिद्ध, दहा कोटी भटांनी युक्त; ते त्याच किरिचक्राच्या पर्वतसीमेवर वावरतात।

Verse 84

एवं हि दण्डनाथायाः किरिचक्रस्य देवताः / जृंभिण्याद्यचलेन्द्रान्ताः प्रोक्तास्त्रैलोक्यपावनाः

अशा रीतीने दण्डनाथेच्या किरिचक्राच्या देवता—जृंभिणीपासून अचलेन्द्रापर्यंत—त्रैलोक्य पावन करणाऱ्या म्हणून सांगितल्या आहेत।

Verse 85

तत्रत्यैर्देवतावृन्दैर्बहवस्तत्र संगरे / दानवा मारयिष्यन्ते पास्यन्ते रक्तवृष्टयः

तेथील देवतांच्या समूहासह त्या संग्रामात अनेक दानव मारले जातील, आणि रक्तवृष्टी पिऊन टाकली जाईल।

Verse 86

इत्थं बहुविधत्राणं पर्वस्थैर्देवतागणैः / किरिचक्रं दण्डनेत्र्या रथरत्नं चचाल ह

अशा रीतीने पर्वतांवर स्थित देवगणांनी अनेक प्रकारे संरक्षण केले; तेव्हा दण्डनेत्रीने किरिचक्र नावाचे रथरत्न चालविले।

Verse 87

चक्रराजरथो यत्र तत्र गेयरथोत्तमः / यत्र गेयरथस्तत्र किरिचक्ररथोत्तमः

जिथे चक्रराजाचा रथ असे, तिथे गेयरथ श्रेष्ठ; आणि जिथे गेयरथ असे, तिथे किरिचक्राचा रथ सर्वोत्तम।

Verse 88

एतद्रथ त्रयं तत्र त्रैलोक्यमिव जङ्गमम् / शक्तिसेनासहस्रस्यान्तश्चचार तदा शुभम्

तेथे हे तीन रथ जणू चलायमान त्रैलोक्यच होते; तेव्हा ते शुभ रीतीने शक्तिसेनेच्या सहस्रांच्या मध्ये फिरू लागले।

Verse 89

मेरुमन्दरविन्ध्यानां समवाय इवाभवत् / महाघोषः प्रववृते शक्तीनां सैन्यमण्डले / चचाल वसुधा सर्वा तच्चक्ररवदारिता

ते जणू मेरु, मंदर आणि विंध्य पर्वतांचा संगमच झाला; शक्तींच्या सैन्यमंडळात महाघोष उठला; त्या चक्रनादाने विदीर्ण होऊन सारी पृथ्वी हलली।

Verse 90

ललिता चक्रराजाख्या रथनाथस्य कीर्तिताः / षट्सारथय उद्दण्डपाशग्रहणकोविदाः

रथनाथासाठी ‘ललिता-चक्रराज’ या नावाने त्या कीर्तिल्या आहेत; सहा सारथी उद्दंड पाश धरण्यात निपुण आहेत।

Verse 91

यत्र गेयरथस्तत्र किरिचक्ररथोत्तमम् / इति देवी प्रथमतस्तथा त्रिपुरभैरवी

जिथे गेयरथ आहे, तिथेच उत्तम किरीचक्र-रथ आहे—असे देवीने प्रथम सांगितले; तसेच त्रिपुरभैरवीनेही।

Verse 92

संहारभैरवश्चान्यो रक्तयोगिनिवल्लभः / सारसः पञ्चमश्चैव चामुण्डा च तथा परा

आणखी एक संहारभैरव आहे, जो रक्तयोगिनीचा प्रिय आहे; पाचवा सारस आहे, आणि तसेच परा चामुण्डाही आहे।

Verse 93

एतासु देवतास्तत्र रथसारथयः स्मृताः / गेयच क्ररथेन्द्रस्य सारथिस्तु हसंतिका

या देवतांमध्ये तेथे रथाचे सारथी मानले गेले आहेत; गेयरथ-चक्ररथेन्द्राची सारथी हसंतिका आहे।

Verse 94

किरिचक्ररथेन्द्रस्य स्तंभिनी सारथिः स्मृता / दशयोजनमुन्नम्रो ललितारथपुङ्गवः

किरीचक्ररथेन्द्राची सारथी स्तंभिनी अशी स्मृत आहे; ललितेचा श्रेष्ठ रथ दहा योजन उंच उठलेला आहे।

Verse 95

सप्तयोजनमुच्छ्रायो गीतसक्ररथोत्तमः / षड्योजनसमुन्नम्रो किरिचक्ररथो मुने

हे मुने, गीतशक्राचा तो उत्तम रथ सात योजन उंच होता; आणि किरीचक्राचा रथ सहा योजन उंच उठलेला होता.

Verse 96

महामुक्तातपत्रं तु दशयोजनविस्तृतम् / वर्तते ललितेशान्या रथ एव न चान्यतः

दहा योजन विस्तारलेले महामुक्तामय छत्र फक्त ललितेशानीच्या रथावरच शोभत होते; अन्यत्र नव्हते.

Verse 97

तदेव शक्तिसाम्राज्यसूचकं परिकीर्तितम् / सामान्यमातपत्रं तु तथद्वन्द्वेपि वर्तते

तेच शक्तिसाम्राज्याचे सूचक म्हणून कीर्तिले आहे; परंतु सामान्य छत्र असे द्वंद्वात दोन्हींकडेही आढळते.

Verse 98

अथ सा ललितेशानी सर्वशक्तिमहेश्वरी / महासाम्राज्यपदवीमारूढा परमेश्वरी

मग ती ललितेशानी—सर्व शक्तींची महेश्वरी, परमेश्वरी—महासाम्राज्याच्या पदवीवर आरूढ झाली.

Verse 99

चचाल भण्डदेत्यस्य क्षयसिद्ध्यभिकाङ्क्षिणी / शब्दायन्ते दिशः सर्वाः कंपते च वसुंधरा

भण्ड दैत्याच्या विनाशसिद्धीची आकांक्षा धरून ती पुढे निघाली; सर्व दिशा निनादल्या आणि वसुंधरा कंपित झाली.

Verse 100

क्षुभ्यन्ति सर्वभूतानि ललितेशाविनिर्गमे / देवदुन्दुभयो नेदुर्निपेतुः पुष्पवृष्टयः

ललितेश्वरीच्या प्राकट्याने सर्व भूतें थरथरली; देवदुंदुभी निनादल्या आणि पुष्पवृष्टी कोसळली।

Verse 101

विश्वावसुप्रभृतयो गन्धर्वाः सुरगायकाः / तुम्बुरुर्नारदश्चैव साक्षादेव सरस्वती

विश्वावसु आदी देवगायक गंधर्व, तसेच तुम्बुरु व नारद, आणि साक्षात् देवी सरस्वतीही तेथे होत्या।

Verse 102

जयमङ्गल पद्यानि पठन्तः पटुगीतिभिः / हर्षसंफुल्लवदनाः स्फुरत्पुलकभूषणाः / मुहुर्जयजयेत्येवं स्तुवाना ललितेश्वरीम्

ते पटुगीतांनी जयमंगल पद्ये पठत, हर्षाने फुललेल्या मुखांनी व रोमांचाने शोभित होऊन, वारंवार ‘जय जय’ म्हणत ललितेश्वरीची स्तुती करीत होते।

Verse 103

हर्षेणाढ्या मदोन्मत्ताः प्रनृत्यन्तः पदेपदे / सप्तर्षयो वशिष्ठाद्या ऋग्यजुः सामरूपिभिः

हर्षाने परिपूर्ण व आनंदोन्मत्त होऊन ते पदोपदी नृत्य करीत होते; वशिष्ठ आदी सप्तर्षी ऋग्-यजुः-सामरूप स्तुती करीत होते।

Verse 104

अथर्वरूपैर्मन्त्रैश्च वर्धयन्तो जयश्रियम् / हविषेव महावह्निशिखामत्यन्तपाविनीम्

ते अथर्वरूप मंत्रांनी जयश्री वाढवीत होते; जसे हविषाने महाअग्नीची अत्यंत पावन ज्वाला वाढते।

Verse 105

आशीर्वादेन महता वर्धयामासुरुत्तमाः / तैः स्तूयमाना ललिता राजमाना रथोत्तमे

महान आशीर्वादाने त्या उत्तमांनी त्यांना वृद्धिंगत केले। त्यांच्या स्तुतीने स्तुत ललिता देवी श्रेष्ठ रथावर राजमान झाली।

Verse 106

भण्डासुरं विनिर्जेतुमुद्दण्डैः सह सैनिकैः

उद्दण्ड योद्ध्यांसह सैन्य घेऊन भण्डासुराला पूर्णपणे जिंकण्यासाठी।