Shloka 121
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
बालाग्राण्यष्टलिक्षा स्याद्यूकालिक्षाष्टकं भवेत् / यूकाष्टकं यवप्राहुरङ्गुलं तु यवाष्टकम्
Transliteration
bālāgrāṇyaṣṭalikṣā syādyūkālikṣāṣṭakaṃ bhavet / yūkāṣṭakaṃ yavaprāhuraṅgulaṃ tu yavāṣṭakam
Translation
आठ बालाग्र मिळून एक ‘लिक्षा’ होते; आठ लिक्षा मिळून ‘यूका’ होते. आठ यूका म्हणजे ‘यव’ असे म्हणतात; आणि आठ यव म्हणजे ‘अंगुल’ होय.
Word by Word
बालाग्राणिhair-tips
बालाग्राणि:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootबाल + अग्र (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास: बालस्य अग्राणि; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
अष्टलिक्षा(called) eight-likṣā
अष्टलिक्षा:
विधेय (Predicate nominal)
TypeNoun
Rootअष्टन् + लिक्षा (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास (numerical): अष्ट लिक्षाः; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (a unit-name)
स्यात्would be/is
स्यात्:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
यूकाlouse
यूका:
सम्बन्ध (Compound member)
TypeNoun
Rootयूका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (as compound member), एकवचन
लिक्षा-अष्टकम्a set of eight likṣās
लिक्षा-अष्टकम्:
कर्ता/कर्म (contextual)
TypeNoun
Rootलिक्षा + अष्टक (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास: लिक्षाणाम् अष्टकम्; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
भवेत्would be
भवेत्:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
यूका-अष्टकम्a set of eight lice
यूका-अष्टकम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootयूका + अष्टक (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास: यूकानाम् अष्टकम्; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
यवम्a barleycorn (yava)
यवम्:
विधेय/कर्म (Predicate/Object)
TypeNoun
Rootयव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (as predicate/object in reported speech)
प्राहुःthey say/call
प्राहुः:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootप्र-आह्/अह् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद
अङ्गुलम्a finger-breadth (aṅgula)
अङ्गुलम्:
कर्ता/कर्म (contextual)
TypeNoun
Rootअङ्गुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
तुand/indeed
तु:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
यव-अष्टकम्a set of eight barleycorns
यव-अष्टकम्:
विधेय (Predicate nominal)
TypeNoun
Rootयव + अष्टक (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास: यवानाम् अष्टकम्; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन