Shloka 55
ललितापरमेश्वरी-सेनाजय-यात्रा
Lalitā Parameśvarī’s Army-March for Victory
Devanagari script
तिथिनित्याः कालरूपा विश्वं व्याप्यैव संस्थिताः / भण्डासुरादिदैत्येषु प्रक्षुब्धभ्रुकुटीतटाः
Transliteration
tithinityāḥ kālarūpā viśvaṃ vyāpyaiva saṃsthitāḥ / bhaṇḍāsurādidaityeṣu prakṣubdhabhrukuṭītaṭāḥ
Translation
तिथिनित्याः या कालरूप आहेत; त्या सर्व विश्व व्यापून स्थित आहेत. भंडासुरादि दैत्यांवर त्या क्रुद्ध भृकुटीच्या तटाने प्रचंड होतात.
Word by Word
तिथि-नित्याःthe (goddesses) constant for the lunar days
तिथि-नित्याः:
Karta (कर्ता/प्रथमा)
TypeAdjective
Rootतिथि (प्रातिपदिक) + नित्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन; तत्पुरुष-समास (तिथिषु नित्याः = ‘constant in/for the lunar days’)
काल-रूपाःhaving the form of time
काल-रूपाः:
Karta (कर्ता/प्रथमा)
TypeAdjective
Rootकाल (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष (कालस्य रूपाः = ‘having the form of time’)
विश्वम्the universe
विश्वम्:
Karma (कर्म/द्वितीया)
TypeNoun
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन
व्याप्यhaving pervaded
व्याप्य:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Root√व्याप् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; √व्याप् + क्त्वा (ल्यप्) = ‘having pervaded’
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle), अव्यय; emphasis ‘indeed/just’
संस्थिताःare established/stand
संस्थिताः:
Karta (कर्ता/प्रथमा)
TypeVerb
Rootसम् + √स्था (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘having remained/being established’
भण्डासुर-आदि-दैत्येषुamong the demons beginning with Bhaṇḍāsura
भण्डासुर-आदि-दैत्येषु:
Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
TypeNoun
Rootभण्डासुर (प्रातिपदिक) + आदि (अव्यय/प्रातिपदिक) + दैत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th case), बहुवचन; तत्पुरुष (भण्डासुरादयः दैत्याः तेषु)
प्रक्षुब्ध-भ्रुकुटी-तटाःwith violently knit brows
प्रक्षुब्ध-भ्रुकुटी-तटाः:
Karta (कर्ता/प्रथमा)
TypeAdjective
Rootप्र + √क्षुभ् (धातु) + भ्रुकुटी (प्रातिपदिक) + तट (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहि (‘whose brow-edges are violently furrowed/agitated’)