Shloka 49
मदनकामेश्वरप्रादुर्भावः
Manifestation of Madana-Kāmeśvara
Devanagari script
अयं भण्डो ऽसुरो देवि बाधते जगतां त्रयम् / त्वयैकयैव जेतव्यो न शक्यस्त्वपरैः सुरैः
Transliteration
ayaṃ bhaṇḍo 'suro devi bādhate jagatāṃ trayam / tvayaikayaiva jetavyo na śakyastvaparaiḥ suraiḥ
Translation
हे देवी! हा भण्ड नावाचा असुर तिन्ही लोकांना त्रास देत आहे; तो केवळ तुझ्याच द्वारे जिंकला जाऊ शकतो, इतर देवांना ते शक्य नाही।
Word by Word
अयम्this
अयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
भण्डःBhaṇḍa
भण्डः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभण्ड (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); proper name
असुरःdemon
असुरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअसुर (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); apposition to भण्डः
देविO Goddess
देवि:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Vocative (8th/सम्बोधन), Singular (एकवचन)
बाधतेafflicts / oppresses
बाधते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootबाध् (धातु)
FormPresent (लट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन); आत्मनेपद
जगताम्of the worlds
जगताम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Genitive (6th/षष्ठी), Plural (बहुवचन)
त्रयम्the three (worlds)
त्रयम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootत्रय (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन); collective ‘the three’
त्वयाby you
त्वया:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormInstrumental (3rd/तृतीया), Singular (एकवचन); 2nd person pronoun
एकयाalone / by one (female)
एकया:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootएका (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Singular (एकवचन); agrees with (implicit) त्वया; emphasis ‘alone’
एवonly / indeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
FormEmphatic particle (अवधारणार्थक-अव्यय)
जेतव्यःmust be conquered
जेतव्यः:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootजि (धातु)
FormGerundive/obligatory participle (तव्यत्), Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); passive necessity; agrees with असुरः/भण्डः
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
FormNegation particle (निषेध-अव्यय)
शक्यःpossible / able (to be done)
शक्यः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशक्य (प्रातिपदिक; from √शक्, potential)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); predicate adjective of (भण्डः)
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
FormAdversative particle (विरोध/अन्योन्यार्थक-अव्यय)
अपरैःby other
अपरैः:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootअपर (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Plural (बहुवचन); modifies सुरैः
सुरैःby the gods
सुरैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootसुर (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Plural (बहुवचन)