Shloka 54
Bhaṇḍāsuraprādurbhāva
Rise and Consecration of Bhaṇḍāsura
Devanagari script
तस्मादप्यधिकं वीर गतमासीदनेकशः / अशक्यप्रतिकार्यो ऽयं यः कालशिवचोदितः
Transliteration
tasmādapyadhikaṃ vīra gatamāsīdanekaśaḥ / aśakyapratikāryo 'yaṃ yaḥ kālaśivacoditaḥ
Translation
हे वीर, त्याहूनही अधिक काळ अनेकदा निघून गेला आहे. हा काल व शिव यांच्या प्रेरणेने चालतो; याचा प्रतिकार अशक्य आहे.
Word by Word
तस्मात्from that/therefore
तस्मात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन
अपिalso/even
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-कारार्थक (particle: also/even)
अधिकम्more/exceeding
अधिकम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootअधिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (comparative sense: ‘more’)
वीरO hero
वीर:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootवीर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
गतम्passed/elapsed
गतम्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootगम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘elapsed/passed’
आसीत्was
आसीत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलङ्-लकार (अनद्यतनभूत/imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
अनेकशःmany times/much
अनेकशः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअनेकशस् (अव्यय)
Formप्रकार/परिमाणार्थक-अव्यय (adverb: many times/in many ways)
अशक्यimpossible
अशक्य:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootशक् (धातु) + यत्/ण्यत् (कृदन्त)
Formकृदन्त-विशेषण; नकार-पूर्वक (negated): ‘not possible’
प्रतिकार्यःto be counteracted/remedied
प्रतिकार्यः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्रति+कृ (धातु) + यत् (कृदन्त)
Formकृदन्त (यत्), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष: अशक्य-प्रतिकार्यः (‘not-remediable’)
अयम्this (one)
अयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
यःwho/which
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)
कालTime (Kāla)
काल:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; समास-पूर्वपद
शिवŚiva
शिव:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; समास-पूर्वपद
चोदितःimpelled/urged
चोदितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootचुद् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष: काल-शिव-चोदितः (‘urged by Kāla and Śiva’)