Shloka 1
मोहिनी-प्रादुर्भावः (Mohinī’s Manifestation) — Narrative Prelude to the Bhandāsura Cycle
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने मोहिनीप्रादुर्भावमलकासुरवधो नाम दशमो ऽध्यायः समाप्तश्चोपोद्धातखण्डः / अगस्त्य उवाच कथं भण्डासुरो जातः कथं वा त्रिपुरांबिका / कथं बभञ्ज तं संख्ये तत्सर्वं वद विस्तरात्
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍamahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastyasaṃvāde lalitopākhyāne mohinīprādurbhāvamalakāsuravadho nāma daśamo 'dhyāyaḥ samāptaścopoddhātakhaṇḍaḥ / agastya uvāca kathaṃ bhaṇḍāsuro jātaḥ kathaṃ vā tripurāṃbikā / kathaṃ babhañja taṃ saṃkhye tatsarvaṃ vada vistarāt
Translation
अशा प्रकारे श्रीब्रह्माण्डमहापुराणाच्या उत्तरभागात, हयग्रीव–अगस्त्य संवादातील ललितोपाख्यानात ‘मोहिनीप्रादुर्भाव व मलकासुरवध’ नावाचा दहावा अध्याय आणि उपोद्धातखण्ड समाप्त झाला. अगस्त्य म्हणाले—भंडासुर कसा जन्मला? आणि त्रिपुरांबिका कशी? तिने युद्धात त्याचा कसा पराभव केला? ते सर्व विस्ताराने सांगा।
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यादि-समाप्तिसूचक (quotative/end marker)
श्रीब्रह्माण्डमहापुराणेin the Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa
श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री+ब्रह्माण्डमहापुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; तत्पुरुषः—ब्रह्माण्डं महापुराणम्
उत्तरभागेin the latter part
उत्तरभागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउत्तरभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः—उत्तरः भागः
हयग्रीवागस्त्यसंवादेin the dialogue of Hayagrīva and Agastya
हयग्रीवागस्त्यसंवादे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootहयग्रीव+अगस्त्य+संवाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; द्वन्द्वः—हयग्रीवश्च अगस्त्यश्च (their) संवादः
ललितोपाख्यानेin the Lalitā narrative
ललितोपाख्याने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootललिता+उपाख्यान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः—ललितायाः उपाख्यानम्
मोहिनीप्रादुर्भावमलकासुरवधः(the section titled) ‘The appearance of Mohinī and the slaying of Malakāsura’
मोहिनीप्रादुर्भावमलकासुरवधः:
Karta (कर्ता/title-subject)
TypeNoun
Rootमोहिनी+प्रादुर्भाव+मलकासुर+वध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषसमास-श्रृङ्खला—मोहिन्याः प्रादुर्भावः, मलकासुरस्य वधः (title)
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नामार्थक (called/named)
दशमःtenth
दशमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदशम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता/title-subject)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
समाप्तःcompleted
समाप्तः:
Kriya (क्रिया/predicate)
TypeVerb
Rootसमाप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; सम्+आप्)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय (predicate adjective)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
उपोद्धातखण्डःthe prologue section
उपोद्धातखण्डः:
Karta (कर्ता/title-subject)
TypeNoun
Rootउपोद्धात+खण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः—उपोद्धातस्य खण्डः
अगस्त्यःAgastya
अगस्त्यः:
Karta (कर्ता/speaker)
TypeNoun
Rootअगस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
कथम्how
कथम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्नवाचक क्रियाविशेषण (interrogative adverb)
भण्डासुरःBhaṇḍāsura
भण्डासुरः:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootभण्डासुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
जातःwas born/arose
जातः:
Kriya (क्रिया/predicate)
TypeVerb
Rootजात (कृदन्त-प्रातिपदिक; जन्)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय
कथम्how
कथम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्नवाचक
वाor/and
वा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्पार्थक (or)
त्रिपुराम्बिकाTripurāmbikā
त्रिपुराम्बिका:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootत्रिपुरा+अम्बिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः—त्रिपुरायाः अम्बिका (name/title)
कथम्how
कथम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्नवाचक
बभञ्जbroke/destroyed
बभञ्ज:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभञ्ज् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
तम्him/that (one)
तम्:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
संख्येin battle
संख्ये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसंख्या/संख्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; ‘संख्ये’ = संग्रामे (in battle)
तत्that
तत्:
Karma (कर्म/object)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (referring to the following)
सर्वम्all
सर्वम्:
Karma (कर्म/object)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
वदtell
वद:
Kriya (क्रिया/command)
TypeVerb
Rootवद् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative); मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
विस्तरात्in detail
विस्तरात्:
Sambandha (सम्बन्ध/manner)
TypeIndeclinable
Rootविस्तर (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb); ‘विस्तरेण’ (in detail)