Shloka 46
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
सरंब्धा वै व्यकर्षन्त मम पुत्रो ममेत्युत / अभिध्यायात्मनोत्पन्नानूचुर्वै ते परस्परम्
Transliteration
saraṃbdhā vai vyakarṣanta mama putro mametyuta / abhidhyāyātmanotpannānūcurvai te parasparam
Translation
ते उत्साहाने ओढाताण करू लागले—“माझा पुत्र, माझा!” ध्यानातून स्वतःपासून उत्पन्न झालेल्यांविषयी ते परस्परांना म्हणू लागले.
Word by Word
सरंब्धाःeager, impelled
सरंब्धाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसरब्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक; सम् + रभ् धातोः क्त)
Formपुंलिङ्गे (m.), प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), बहुवचनम् (Plural); क्त-प्रत्ययान्त; अर्थः—उद्यमयुक्ताः/उत्सुकाः
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपातः (particle; emphasis)
व्यकर्षन्तpulled (towards themselves), drew
व्यकर्षन्त:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृष् (धातु)
Formलङ्-लकारः (Imperfect), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः (3rd person), बहुवचनम् (Plural); उपसर्गः—वि-
ममmy
मम:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम् (Singular)
पुत्रःson
पुत्रः:
Sambodhana/Ukta (उक्त-वाक्यांश)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे (m.), प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम् (Singular)
ममmy
मम:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम् (Singular)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/वाक्यसमाप्ति-निपातः (quotative particle)
उतalso, and
उत:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootउत (अव्यय)
Formनिपातः (particle; also/and)
अभिध्यायhaving contemplated
अभिध्याय:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootअभि-ध्या (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययम् (gerund/absolutive) — 'having meditated/thought upon'
आत्मनःof oneself
आत्मनः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे (m.), षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम् (Singular)
उत्पन्नान्born, produced
उत्पन्नान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootउत्पन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक; उत् + पद्/पद्→पन् (पद्यते) धातोः क्त; अर्थे 'उद्भूत')
Formपुंलिङ्गे (m.), द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), बहुवचनम् (Plural); क्त-प्रत्ययान्त
ऊचुःsaid
ऊचुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः (3rd person), बहुवचनम् (Plural)
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपातः (particle; emphasis)
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे (m.), प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), बहुवचनम् (Plural)
परस्परम्to one another, mutually
परस्परम्:
Sampradana/Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootपरस्परम् (अव्यय)
Formअव्ययम्; परस्पर-भाववाचक-अव्ययम् (reciprocal adverb)