Shloka 60
Mānasasṛṣṭi-varṇana (Account of Mind-born Creation) | मानससृष्टिवर्णनम्
Devanagari script
क्रियायास्तनयौ प्रोक्तौ दमश्च शम एव च / बुद्धेर्बोधः सुतश्चापि अप्रमादश्च तावुभौ
Transliteration
kriyāyāstanayau proktau damaśca śama eva ca / buddherbodhaḥ sutaścāpi apramādaśca tāvubhau
Translation
क्रियेचे दोन पुत्र सांगितले आहेत—‘दम’ आणि ‘शम’. बुद्धीचा पुत्र ‘बोध’ही आहे; तसेच ‘अप्रमाद’ही—हे दोघे.
Word by Word
क्रियायाःof Kriyā (Action)
क्रियायाः:
सम्बन्ध (Genitive/possessor)
TypeNoun
Rootक्रिया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
तनयौtwo sons
तनयौ:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootतनय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; nominative dual
प्रोक्तौare declared
प्रोक्तौ:
क्रिया (Predicate/Verbal adjective)
TypeVerb
Rootप्र + वच् (धातु) + त (कृत्)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; 'are declared'
दमःDama (Self-control)
दमः:
कर्ता (Kartā/Subject; one of the two)
TypeNoun
Rootदम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
चand
च:
सम्बन्ध (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
शमःŚama (Tranquility)
शमः:
कर्ता (Kartā/Subject; second of the two)
TypeNoun
Rootशम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
एवindeed
एव:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis: indeed/just)
चand
च:
सम्बन्ध (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
बुद्धेःof Buddhi (Intellect)
बुद्धेः:
सम्बन्ध (Genitive/possessor)
TypeNoun
Rootबुद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
बोधःBodha (Awakening/Knowledge)
बोधः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootबोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
सुतःson
सुतः:
प्रत्यय/सम्बन्ध (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; predicate nominative with बोधः
चand
च:
सम्बन्ध (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
अपिalso
अपि:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अप्यर्थ (also)
अप्रमादःApramāda (Vigilance)
अप्रमादः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootअ + प्रमाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
चand
च:
सम्बन्ध (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
तौthose two
तौ:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; pronoun 'those two'
उभौboth
उभौ:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootउभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; agrees with तौ