Shloka 39
Mānasasṛṣṭi-varṇana (Account of Mind-born Creation) | मानससृष्टिवर्णनम्
Devanagari script
विराजमसृजद्ब्रह्मा सो ऽभवत्पुरुषो विराट् / सम्राट् सशतरूपस्तु वैराजस्तु मनुः स्मृतः
Transliteration
virājamasṛjadbrahmā so 'bhavatpuruṣo virāṭ / samrāṭ saśatarūpastu vairājastu manuḥ smṛtaḥ
Translation
ब्रह्म्याने विराजाची सृष्टी केली; तो विराट् पुरुष झाला. तो सम्राट् व शतरूपही होता; आणि वैराज हाच मनु मानला जातो.
Word by Word
विराजम्Virāj
विराजम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootविराज् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
असृजत्created/emitted
असृजत्:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootब्रह्मन्/ब्रह्मा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सःhe
सः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अभवत्became
अभवत्:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
पुरुषःthe Person
पुरुषः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
विराट्Virāṭ (the cosmic being)
विराट्:
समानााधिकरण (Apposition)
TypeNoun
Rootविराट् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; apposition to ‘पुरुषः’
सम्राट्sovereign king
सम्राट्:
समानााधिकरण (Apposition)
TypeNoun
Rootसम्राट् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; apposition
स-शतरूपःtogether with Śatarūpā
स-शतरूपः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootस (अव्यय-उपसर्गार्थ ‘with’) + शतरूप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (सह-अर्थ): ‘with Śatarūpā’
तुindeed/but
तु:
सम्बन्धसूचक (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle: contrast/emphasis)
वैराजःVairāja
वैराजः:
समानााधिकरण (Apposition)
TypeNoun
Rootवैराज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तुand/indeed
तु:
सम्बन्धसूचक (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
मनुःManu
मनुः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्मृतःis known/considered
स्मृतः:
क्रिया (Predicative)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formकृदन्त; क्त-प्रत्यय (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि भावः ‘is regarded/known’