Shloka 6
लोकज्ञान-वर्णन (Lokajñāna-varṇana) — Description of World-Knowledge / Cosmogonic Classification
Devanagari script
सापविद्धा तनुस्तेन सद्यो रात्रिरजायत / सा तमोबहुला यस्मात्ततो रात्रिस्त्रियामिका
Transliteration
sāpaviddhā tanustena sadyo rātrirajāyata / sā tamobahulā yasmāttato rātristriyāmikā
Translation
त्याने टाकून दिलेली ती तनु तत्क्षणी ‘रात्रि’ झाली. ती तमोबहुल असल्यामुळे रात्रिला ‘त्रियामिका’ असे म्हणतात.
Word by Word
साthat (she)
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
अपविद्धाcast off / discarded
अपविद्धा:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअप-विद्/विध् (धातु)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय, past passive participle); स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
तनुःbody
तनुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतनू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
तेनby him
तेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन
सद्यःimmediately
सद्यः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसद्यः (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (immediately)
रात्रिःnight
रात्रिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
अजायतwas born / arose
अजायत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), आत्मनेपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
साthat (night)
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
तमोबहुलाabounding in darkness
तमोबहुला:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतमस् + बहुल (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास: तमः बहुला; स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
यस्मात्because of which
यस्मात्:
Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी (5th/ablative), एकवचन
ततःtherefore
ततः:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formहेतुफल-क्रमवाचक-अव्यय (therefore/thereupon)
रात्रिःnight
रात्रिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
त्रियामिका(the) three-watch night
त्रियामिका:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रि + यामिका (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास: त्रयः यामाः यस्याः सा; स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन