Shloka 4
लोकज्ञान-वर्णन (Lokajñāna-varṇana) — Description of World-Knowledge / Cosmogonic Classification
Devanagari script
तदाभिध्यायतः सर्गं प्रयत्नो ऽभूत्प्रजापतेः / ततो ऽस्य जघ नात्पूर्वमसुरा जज्ञिर सुताः
Transliteration
tadābhidhyāyataḥ sargaṃ prayatno 'bhūtprajāpateḥ / tato 'sya jagha nātpūrvamasurā jajñira sutāḥ
Translation
तेव्हा सृष्टीचे चिंतन करीत प्रजापतीने सर्जनासाठी मोठा प्रयत्न केला. मग त्याच्या जघनभागातून प्रथम असुर पुत्र उत्पन्न झाले.
Word by Word
तदाthen
तदा:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
अभिध्यायतःof (him) meditating / while meditating
अभिध्यायतः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootअभि-ध्यै (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद; प्रथमा-एकवचन-सम्बद्धं वर्तमानकाले कृदन्तवत् प्रयोगः; रूपम्: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्तस्य षष्ठी/पञ्चमी-एकवचन (gen/abl sg) ‘अभिध्यायतः’ = ‘ध्यानं कुर्वतः’
सर्गम्creation
सर्गम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
प्रयत्नःeffort
प्रयत्नः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रयत्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
अभूत्arose / came to be
अभूत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलुङ्-लकार (Aorist), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
प्रजापतेःof Prajāpati
प्रजापतेः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootप्रजा-पति (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष): प्रजायाः पतिः; पुंलिङ्ग; षष्ठी (6th/genitive), एकवचन
ततःthereupon / from that
ततः:
Apadana (अपादान)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअपादान/क्रमवाचक-अव्यय (from that/thereupon)
अस्यof him
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी (6th/genitive), एकवचन
जघनात्from the buttocks / posterior
जघनात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootजघन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी (5th/ablative), एकवचन
पूर्वम्first / earlier
पूर्वम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formकालवाचक-अव्यय (adverbial accusative)
असुराःAsuras
असुराः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअसुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन
जज्ञिरेwere born
जज्ञिरे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), आत्मनेपद; प्रथमपुरुष, बहुवचन
सुताःsons / offspring
सुताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन; असुराणां विशेषणवत् (appositional)