Shloka 30
लोकज्ञान-वर्णन (Lokajñāna-varṇana) — Description of World-Knowledge / Cosmogonic Classification
Devanagari script
मूर्त्तिं रजस्तमोद्रिक्तां ततस्तां सो ऽभ्ययुञ्जत / ततो ऽन्याः सोंऽधकारे च क्षुधाविष्टाः प्रजाः सृजन्
Transliteration
mūrttiṃ rajastamodriktāṃ tatastāṃ so 'bhyayuñjata / tato 'nyāḥ soṃ'dhakāre ca kṣudhāviṣṭāḥ prajāḥ sṛjan
Translation
मग त्याने रज-तम अधिक असलेली ती मूर्ती धारण केली. त्यानंतर अंधकारात, क्षुधेने व्याकुळ झालेल्या प्रजांना त्याने निर्माण केले।
Word by Word
मूर्तिम्a form/embodiment
मूर्तिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमूर्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
रजस्-तमः-उद्रिक्ताम्abounding in rajas and tamas
रजस्-तमः-उद्रिक्ताम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootरजस् (प्रातिपदिक) + तमस् (प्रातिपदिक) + उद्रिक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—रजस्तमोद्रिक्ता = रजसा तमसा च उद्रिक्ता (increased with rajas and tamas)
ततःthen
ततः:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formक्रम-अव्यय (then)
ताम्that (form)
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
अभ्ययुञ्जतapplied/engaged (her)
अभ्ययुञ्जत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअभि+युज् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन; उपसर्ग: अभि
ततःthen
ततः:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formक्रम-अव्यय
अन्याःother
अन्याः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
अन्धकारेin darkness
अन्धकारे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्धकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
क्षुधा-आविष्टाःafflicted by hunger
क्षुधा-आविष्टाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootक्षुधा (प्रातिपदिक) + आविष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—क्षुधाविष्टाः = क्षुधया आविष्टाः (possessed/afflicted by hunger)
प्रजाःcreatures
प्रजाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
सृजन्creating
सृजन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formशतृ-प्रत्यय (present active participle), परस्मैपद; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः