Shloka 82
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
ततस्तेषु प्रनष्टेषु विभ्रांता व्याकुलेन्द्रियाः / अभिध्यायंति ताः सिद्धिं सत्याभिध्यायिनस्तदा
Transliteration
tatasteṣu pranaṣṭeṣu vibhrāṃtā vyākulendriyāḥ / abhidhyāyaṃti tāḥ siddhiṃ satyābhidhyāyinastadā
Translation
ते नष्ट झाल्यावर सत्यचिंतन करणारे ते लोक भ्रमित व इंद्रियांनी व्याकुळ झाले; तेव्हा त्यांनी त्या सिद्धीचे ध्यान केले.
Word by Word
ततःthen; thereafter
ततः:
हेतु/अपादानार्थ
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तस्मात्-अर्थे
तेषुamong them; in those
तेषु:
अधिकरण (Locative)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गे सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचनम्; सर्वनाम
प्रनष्टेषुwhen (they) had perished
प्रनष्टेषु:
सति-सप्तमी (Locative absolute)
TypeVerb
Rootप्र-नश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त) ‘प्रनष्ट’; पुं/नपुंसकलिङ्गे सप्तमी, बहुवचनम्; सति-सप्तमी (locative absolute)
विभ्रान्ताःconfused; bewildered
विभ्रान्ताः:
विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootवि-भ्रम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP); पुंलिङ्गे प्रथमा, बहुवचनम्
व्याकुलेन्द्रियाःwith agitated senses
व्याकुलेन्द्रियाः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootव्याकुल-इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, बहुवचनम्; कर्मधारयः (व्याकुलानि इन्द्रियाणि येषाम्/व्याकुल-इन्द्रियाः)
अभिध्यायन्तिthey meditate upon; contemplate
अभिध्यायन्ति:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootअभि-ध्यै (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; परस्मैपदम्
ताःthose (fem.)
ताः:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचनम्; सर्वनाम
सिद्धिम्success; attainment
सिद्धिम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootसिद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे द्वितीया, एकवचनम्
सत्याभिध्यायिनःthose who meditate on truth
सत्याभिध्यायिनः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootसत्य-अभिध्यायिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, बहुवचनम्; उपपद-तत्पुरुषः/षष्ठी-तत्पुरुषः (सत्यं अभिध्यायन्ति इति)
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (Time)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक