Shloka 66
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
तस्यां च सन्धौ नष्टायां मानसी चाभवत्प्रजा / सिद्धिरन्ययुगे तस्मिंस्त्रेताख्ये ऽनंतरे कृतात्
Transliteration
tasyāṃ ca sandhau naṣṭāyāṃ mānasī cābhavatprajā / siddhiranyayuge tasmiṃstretākhye 'naṃtare kṛtāt
Translation
ती संधी नष्ट झाल्यावर प्रजा मानसी, म्हणजे मनातून उत्पन्न, अशी झाली. कृतानंतर लगेच येणाऱ्या त्रेता नावाच्या दुसऱ्या युगात सिद्धी प्रकट झाली.
Word by Word
तस्याम्in that
तस्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम; प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; सर्वनाम
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक निपात (conjunction)
सन्धौin the junction/twilight
सन्धौ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसन्धि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
नष्टायाम्when (it) was destroyed/ended
नष्टायाम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनष्ट (कृदन्त; √नश् (धातु); क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण
मानसीmental; mind-born
मानसी:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमानसी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक निपात
अभवत्came to be; arose
अभवत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
प्रजाprogeny/creatures
प्रजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
सिद्धिः(a) siddhi; attainment
सिद्धिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसिद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
अन्य-युगेin another yuga
अन्य-युगे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक) + युग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम; प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; सर्वनाम
त्रेता-आख्येcalled ‘Tretā’
त्रेता-आख्ये:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रेता (प्रातिपदिक) + आख्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; विशेषण (नामधेयवाचक)
अनन्तरेimmediately after
अनन्तरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootअनन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; विशेषण
कृतात्from the Kṛta (yuga)
कृतात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootकृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन