Shloka 5
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
सोप्युपायं प्रतिष्ठायां मार्गमाणस्तदा भुवम् / ततस्तु सलिले तस्मिन् ज्ञात्वा त्वन्तर्गतो महीम्
Transliteration
sopyupāyaṃ pratiṣṭhāyāṃ mārgamāṇastadā bhuvam / tatastu salile tasmin jñātvā tvantargato mahīm
Translation
तोही उपायाचा आधार घेऊन तेव्हा पृथ्वीचा शोध करू लागला; आणि त्या जलात पृथ्वी अंतर्धान पावली आहे हे जाणून तो आत प्रवेशला।
Word by Word
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (Singular); सर्वनाम (pronoun)
apialso
api:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-अव्यय (particle: also/even)
upāyammeans/strategy
upāyam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootupāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
pratiṣṭhāyāmin a firm basis/settled plan
pratiṣṭhāyām:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootpratiṣṭhā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), सप्तमी (Locative/7th), एकवचन (Singular)
mārgamāṇaḥseeking/searching
mārgamāṇaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootmṛg (धातु) + śānac (शानच्)
Formवर्तमान-कृदन्त (present participle), आत्मनेपदी-प्रयोग (middle sense), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
tadāthen
tadā:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
bhuvamthe earth
bhuvam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbhū (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
tataḥthereupon
tataḥ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्यय (indeclinable), क्रमसूचक (thereupon)
tubut/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formविरोध/अन्वय-अव्यय (particle: but/indeed)
salilein water
salile:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootsalila (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी (Locative/7th), एकवचन (Singular)
tasminin that (water)
tasmin:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी (Locative/7th), एकवचन (Singular); सर्वनाम
jñātvāhaving known
jñātvā:
Hetu (हेतु)/Purvakala-kriya
TypeVerb
Rootjñā (धातु) + ktvā (क्त्वा)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), पूर्वक्रिया (prior action)
tuthen/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअन्वय-अव्यय (particle)
antargataḥentered into/went inside
antargataḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootantar (उपसर्ग/अव्यय) + gam (धातु) + kta (क्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle used actively), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपसर्गः अन्तर्-
mahīmthe earth
mahīm:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmahī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)