Shloka 58
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
पञ्चैते वैकृताः सर्गाः प्राकृताद्यास्त्रयः स्मृताः / प्राकृतो वैकृतश्चैव कौमारो नवमः स्मृतः
Transliteration
pañcaite vaikṛtāḥ sargāḥ prākṛtādyāstrayaḥ smṛtāḥ / prākṛto vaikṛtaścaiva kaumāro navamaḥ smṛtaḥ
Translation
हे पाच वैकृत सर्ग आहेत; आणि प्राकृत आदि तीन सर्ग असे स्मृत आहेत. प्राकृत, वैकृत आणि कौमार—हे नववा सर्ग म्हणून मानले जातात.
Word by Word
पञ्चfive
पञ्च:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्च (संख्याशब्द-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्याविशेषण (numeral), प्रथमा बहुवचनार्थे (used with plural)
एतेthese
एते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम
वैकृताःmodified; secondary (vaikṛta)
वैकृताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवैकृत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
सर्गाःcreations
सर्गाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
प्राकृत-आद्याःbeginning with the prākṛta
प्राकृत-आद्याः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्राकृत (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (षष्ठी/निर्देश) ‘प्राकृतः आदिः येषाम्’ = beginning with the prākṛta
त्रयःthree
त्रयः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्याशब्द-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; संख्याविशेषण
स्मृताःare stated; are remembered
स्मृताः:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग प्रथमा बहुवचन; ‘are said/remembered’
प्राकृतःprākṛta (primary/natural)
प्राकृतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्राकृत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वैकृतःvaikṛta (secondary/modified)
वैकृतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवैकृत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयबोधक
एवindeed; just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय, अवधारण (emphasis/only/indeed)
कौमारःkaumāra (of Kumāra)
कौमारः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootकौमार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नवमःninth
नवमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनवम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक
स्मृतःis stated; is remembered
स्मृतः:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग प्रथमा एकवचन; ‘is said/remembered’