Shloka 30
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
ससर्ज सृष्टं तद्रूपं कल्पादिषु यथा पुरा / तस्याभिध्यायतः सर्गं तदा वै बुद्धिपूर्वकम्
Transliteration
sasarja sṛṣṭaṃ tadrūpaṃ kalpādiṣu yathā purā / tasyābhidhyāyataḥ sargaṃ tadā vai buddhipūrvakam
Translation
कल्पांच्या आरंभी पूर्वी जसे होते तसेच त्या रूपाचे सृष्टीकार्य त्याने पुन्हा केले. सर्गाचे चिंतन करत तो तेव्हा बुद्धिपूर्वक सृष्टी प्रवर्तित करीत होता।
Word by Word
sasarjacreated
sasarja:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√sṛj (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
sṛṣṭamthe created (creation)
sṛṣṭam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Root√sṛj (धातु) → sṛṣṭa (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP) used substantively; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
tat-rūpamof that form
tat-rūpam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + rūpa (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय/तत्पुरुष (that-form); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण—sṛṣṭam
kalpa-ādiṣuin kalpas and the like
kalpa-ādiṣu:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootkalpa (प्रातिपदिक) + ādi (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष; पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन
yathāas
yathā:
Sambandha (सम्बन्ध/comparison)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formअव्यय; उपमान/प्रकार (as/just as)
purāformerly
purā:
Sambandha (सम्बन्ध/temporal)
TypeIndeclinable
Rootpurā (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (formerly/earlier)
tasyaof him
tasya:
Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंस, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सर्वनाम
abhidhyāyataḥwhile he was contemplating
abhidhyāyataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/genitive absolute-like)
TypeAdjective
Rootabhi√dhyai (धातु) → abhidhyāyat (कृदन्त-प्रातिपदिक, शतृ)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present participle: ‘meditating’); पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; ‘tasya’ इति सह—‘of him who was meditating’
sargamcreation
sargam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsarga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
tadāthen
tadā:
Sambandha (सम्बन्ध/temporal)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (then)
vaiindeed
vai:
Sambandha (सम्बन्ध/emphasis)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic particle)
buddhi-pūrvakamdeliberately/with forethought
buddhi-pūrvakam:
Sambandha (सम्बन्ध/manner)
TypeIndeclinable
Rootbuddhi (प्रातिपदिक) + pūrvaka (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव (adverbial: ‘with intellect as prior’); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन रूपेण अव्ययवत्