Shloka 119
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
संयोगः प्रकृतिर्ज्ञेया यक्तानां तत्त्वदर्शिनाम् / तत्रोपवर्गिणी तेषामपुनर्भारगामिनाम्
Transliteration
saṃyogaḥ prakṛtirjñeyā yaktānāṃ tattvadarśinām / tatropavargiṇī teṣāmapunarbhāragāminām
Translation
तत्त्वदर्शी योगयुक्तांसाठी संयोग हाच ‘प्रकृती’ म्हणून जाणावा। तेथेच पुनर्जन्माचा भार न घेणाऱ्यांना मोक्षदायिनी अवस्था प्राप्त होते॥
Word by Word
संयोगःconjunction/union
संयोगः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसंयोग (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रकृतिःPrakṛti (Nature)
प्रकृतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रकृति (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular; in apposition/identification
ज्ञेयाto be known/should be understood
ज्ञेया:
Vidheyavisheshana (विधेयविशेषण)
TypeAdjective
Root√ज्ञा (धातु) + यत् (कृदन्त; gerundive)
FormGerundive (तव्यत्/यत् sense “to be known”); Feminine, Nominative, Singular; agrees with प्रकृतिः
युक्तानाम्of the disciplined/connected (yuktas)
युक्तानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Root√युज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
FormPast participle (क्त); Genitive Plural; Masculine/Neuter (context: persons)
तत्त्व-दर्शिनाम्of the truth-seers
तत्त्व-दर्शिनाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतत्त्व (प्रातिपदिक) + दर्शिन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive Plural; “seers of truth/principle”
तत्रthere/in that (state)
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
FormAdverb (देशवाचक)
उपवर्गिणीleading to liberation/pertaining to release (upavarga)
उपवर्गिणी:
Vidheyavisheshana (विधेयविशेषण)
TypeAdjective
Rootउपवर्गिन् (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular; qualifying implied (प्रवृत्तिः/स्थितिः) or as predicate
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormGenitive, Plural
अपुनर्भार-गामिनाम्of those who do not return (no further burden)
अपुनर्भार-गामिनाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootअ (नञ्) + पुनर्भार (प्रातिपदिक) + गामिन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive Plural; “going to no re-burden” i.e., no return/rebirth