Shloka 116
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
विनिवृत्तविकाराणां स्वेन धर्मेण तिष्ठताम् / तुल्यलक्षण सिद्धास्तु शुभात्मानो निरञ्जनाः
Transliteration
vinivṛttavikārāṇāṃ svena dharmeṇa tiṣṭhatām / tulyalakṣaṇa siddhāstu śubhātmāno nirañjanāḥ
Translation
विकारांपासून निवृत्त होऊन जे आपल्या धर्मात स्थित राहतात, ते समलक्षण सिद्ध—शुभात्मा व निरंजन—असतात।
Word by Word
विनिवृत्तविकाराणाम्of those whose modifications have ceased
विनिवृत्तविकाराणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootवि+नि (उपसर्ग) + वृत् (धातु) → विनिवृत्त (कृदन्त, क्त) + विकार (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (विनिवृत्ताः विकाराः येषाम्/whose modifications have ceased); पुंलिङ्गे षष्ठी, बहुवचन
स्वेनby/with one’s own
स्वेन:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootस्व (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गे तृतीया (3rd case, instrumental), एकवचन; विशेषण (with धर्मेण)
धर्मेणby dharma/nature
धर्मेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया, एकवचन
तिष्ठताम्of those abiding
तिष्ठताम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त ‘तिष्ठत्’ (शतृ) का षष्ठी (genitive) बहुवचन/या वैकल्पिक रूपेण ‘तिष्ठताम्’ = of those who stand/abide (used as genitive plural participial)
तुल्यलक्षणाःhaving similar characteristics
तुल्यलक्षणाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतुल्य (प्रातिपदिक) + लक्षण (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (तुल्यं लक्षणं येषाम्); पुंलिङ्गे प्रथमा, बहुवचन
सिद्धाःthe perfected ones (Siddhas)
सिद्धाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसिद्ध (प्रातिपदिक/कृदन्त क्त from सिध्)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, बहुवचन
तुbut/indeed
तु:
Sambandha/Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय (निपात; contrast/emphasis)
शुभात्मानःthose of auspicious nature
शुभात्मानः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशुभ (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (शुभः आत्मा येषाम्); पुंलिङ्गे प्रथमा, बहुवचन
निरञ्जनाःstainless/untainted
निरञ्जनाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिर् (उपसर्ग) + अञ्जन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, बहुवचन; विशेषण