Shloka 11
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
जलक्रीडासमुचितं वाराहं रूपमस्मरत् / उदृश्यं सर्वभूतानां वाङ्मयं ब्रह्मसंज्ञितम्
Transliteration
jalakrīḍāsamucitaṃ vārāhaṃ rūpamasmarat / udṛśyaṃ sarvabhūtānāṃ vāṅmayaṃ brahmasaṃjñitam
Translation
तेव्हा त्यांनी जलक्रीडेस योग्य असे वाराह-रूप स्मरले—जे सर्व भूतांना प्रत्यक्ष दिसणारे, वाणीमय आणि ‘ब्रह्म’ म्हणून प्रसिद्ध आहे।
Word by Word
जल-क्रीडा-समुचितम्suitable for play in water
जल-क्रीडा-समुचितम्:
Karma-anvaya (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootजल (प्रातिपदिक) + क्रीडा (प्रातिपदिक) + समुचित (कृदन्त-प्रातिपदिक; सम् + उच्/उचित)
Formतत्पुरुष-समास (जल-क्रीडायै समुचितम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (रूपस्य)
वाराहम्boar-like (Varāha)
वाराहम्:
Karma-anvaya (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootवाराह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (रूपस्य)
रूपम्form
रूपम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म
अस्मरत्he remembered
अस्मरत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) उपसर्ग: आ-
Formलङ् (imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
उदृश्यम्visible / to be seen
उदृश्यम्:
Karma-anvaya (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootउदृश्य (प्रातिपदिक; उद् + दृश्)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण; ‘दर्शनीयम्/प्रकाश्यम्’
सर्व-भूतानाम्of all beings
सर्व-भूतानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + भूत (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (सर्वाणि भूतानि); नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; सम्बन्ध
वाङ्मयम्consisting of speech / verbal
वाङ्मयम्:
Karma-anvaya (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootवाक् (प्रातिपदिक) + मय (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (वाक्-मयम् = वाचा निर्मितम्/वाचात्मकम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
ब्रह्म-संज्ञितम्called ‘Brahman’
ब्रह्म-संज्ञितम्:
Karma-anvaya (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + संज्ञित (कृदन्त-प्रातिपदिक; सम् + ज्ञा)
Formतत्पुरुष-समास (ब्रह्म इति संज्ञितम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण