Shloka 54
Pṛthivī-dohaṇa (The Milking of the Earth) and the Praise of King Pṛthu
Devanagari script
ज्यैष्ठ्यकानिष्ठ्यमप्येषां पूर्वमासीद्द्विजोत्तमाः / तप एव गरीयो ऽभूत्प्रभावश्चैव कारणम्
Transliteration
jyaiṣṭhyakāniṣṭhyamapyeṣāṃ pūrvamāsīddvijottamāḥ / tapa eva garīyo 'bhūtprabhāvaścaiva kāraṇam
Translation
हे द्विजोत्तमांनो! पूर्वी यांच्यात ज्येष्ठ-कनिष्ठ भेदही होता; पण तपच श्रेष्ठ ठरले आणि प्रभावाचे कारणही तेच झाले.
Word by Word
ज्यैष्ठ्यकानिष्ठ्यम्seniority and inferiority
ज्यैष्ठ्यकानिष्ठ्यम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootज्यैष्ठ्य + कानिष्ठ्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; द्वन्द्व-समासः (itaretara) ‘seniority and junior-ness’
अपिalso
अपि:
Avadharana (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; particle (समुच्चय/अपेक्षा) ‘also/even’
एषाम्of these
एषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन
पूर्वम्formerly
पूर्वम्:
Kala (काल)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावे प्रयोगः; adverb (कालवाचक) ‘formerly’
आसीत्was
आसीत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
द्विजोत्तमाःbest of the twice-born
द्विजोत्तमाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootद्विज + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः/कर्मधारयार्थः ‘best among the twice-born’
तपःausterity
तपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
एवindeed
एव:
Avadharana (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; particle (अवधारण)
गरीयःmore weighty/greater
गरीयः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootगरीयस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; comparative adjective used predicatively with तपः
अभूत्became/was
अभूत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
प्रभावःpower/splendour
प्रभावः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रभाव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; conjunction
एवindeed
एव:
Avadharana (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; particle (अवधारण)
कारणम्the cause
कारणम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकारण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; predicate nominative