Shloka 39
Pṛthivī-dohaṇa (The Milking of the Earth) and the Praise of King Pṛthu
Devanagari script
स इमां दग्धभूयिष्ठां युष्मत्तेजोमयेन वै / अग्निनाग्निसमो भूयः प्रजाः संवर्द्धयिष्यति
Transliteration
sa imāṃ dagdhabhūyiṣṭhāṃ yuṣmattejomayena vai / agnināgnisamo bhūyaḥ prajāḥ saṃvarddhayiṣyati
Translation
तो, तुमच्या तेजोमय शक्तीने अत्यंत दग्ध झालेल्या या भूमीला, अग्निसमान अग्नि होऊन, पुन्हा प्रजांनी समृद्ध करील.
Word by Word
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
इमाम्this (her)
इमाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; सर्वनाम
दग्धभूयिष्ठाम्most scorched/burnt
दग्धभूयिष्ठाम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootदग्ध (कृदन्त) + भूयिष्ठ (प्रातिपदिक; superlative)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण; समासः कर्मधारयः (अत्यन्तं दग्धा = most burnt/most scorched)
युष्मत्-तेजोमयेनby/with (power) made of your splendor
युष्मत्-तेजोमयेन:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootयुष्मद् (सर्वनाम) + तेजोमय (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक-सम्भव, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; विशेषण; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (युष्माकं तेजः-मयः = consisting of your splendor)
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphasis)
अग्निनाby fire
अग्निना:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन
अग्निसमःequal to fire
अग्निसमः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअग्नि + सम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण; समासः तत्पुरुषः (अग्निना समः = equal to fire)
भूयःagain, further
भूयः:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभूयस् (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्यय (adverb: again/further/more)
प्रजाःcreatures, progeny
प्रजाः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन
संवर्द्धयिष्यतिwill foster/increase
संवर्द्धयिष्यति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + वर्ध् (धातु) (णिच् causative)
Formलृट् (simple future), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative: will cause to grow)