Shloka 26
Pṛthivī-dohaṇa (The Milking of the Earth) and the Praise of King Pṛthu
Devanagari script
समुद्रतनयायां तु कृतदारः स वै प्रभुः / महतस्तपसः पारे सवर्णायां प्रजापतिः
Transliteration
samudratanayāyāṃ tu kṛtadāraḥ sa vai prabhuḥ / mahatastapasaḥ pāre savarṇāyāṃ prajāpatiḥ
Translation
समुद्रकन्येशी तो त्या प्रभूने विवाह केला; महान तपाच्या पलीकडे सवर्णेपासून तो प्रजापती झाला।
Word by Word
समुद्र-तनयायाम्in the ocean-born daughter
समुद्र-तनयायाम्:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक) + तनया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; तत्पुरुष-समास (समुद्रस्य तनया)
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle), विरोध/अन्वयार्थे ‘but/indeed’
कृत-दारःhaving taken a wife; married
कृत-दारः:
विशेषण (Viśeṣaṇa of ‘स’)
TypeAdjective
Rootकृत (कृ धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त) + दार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; तत्पुरुष-समास (कृताः दाराः यस्य/कृतदारः = married)
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
वैindeed
वै:
सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्ध (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic particle)
प्रभुःthe lord/master
प्रभुः:
कर्ता (Karta; apposition to ‘सः’)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
महतःof great
महतः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग? (here agreeing with ‘तपसः’), षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; विशेषण
तपसःof austerity
तपसः:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
पारेat the far end/beyond
पारे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootपार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘पार’ = other side/end
सवर्णायाम्in/with Savarṇā
सवर्णायाम्:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootसवर्णा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; (proper name)
प्रजापतिःPrajāpati
प्रजापतिः:
कर्ता (Karta; apposition/identifier)
TypeNoun
Rootप्रजापति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन