Shloka 15
Pṛthivī-dohaṇa (The Milking of the Earth) and the Praise of King Pṛthu
Devanagari script
वत्सं स्वारोचिषं कृत्वा दुग्धा सस्यानि मेदिनी / उत्तमेन तु तेनापि दुग्धा देवानु जेन तु
Transliteration
vatsaṃ svārociṣaṃ kṛtvā dugdhā sasyāni medinī / uttamena tu tenāpi dugdhā devānu jena tu
Translation
स्वारोचिषाला वत्स करून पृथ्वीने शस्यसंपदा दुहिली; तसेच उत्तम (मनु) यांच्या काळातही, आणि देवानुज (मनु) यांच्या काळातही दुहिली गेली।
Word by Word
वत्सम्calf
वत्सम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootवत्स (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
स्वारोचिषम्Svārociṣa (as)
स्वारोचिषम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्वारोचिष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying ‘वत्सम्’)
कृत्वाhaving made
कृत्वा:
Kriya (क्रिया; पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) → कृत्वा (क्त्वान्त)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund)
दुग्धाwas milked
दुग्धा:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootदुह् (धातु) → दुग्ध (कृदन्त; क्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगः
सस्यानिcrops/grains
सस्यानि:
Karma (कर्म/Object; yielded product)
TypeNoun
Rootसस्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन
मेदिनीthe Earth
मेदिनी:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमेदिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उत्तमेनby Uttama
उत्तमेन:
Kartr-karana (कर्तृकरण/Agent in passive)
TypeNoun
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; (नामरूपेण) ‘Uttama (Manu)’
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वयार्थक निपात (but/indeed)
तेनby him/with that
तेन:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; सर्वनाम
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय (also)
दुग्धाwas milked
दुग्धा:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootदुह् (धातु) → दुग्ध (कृदन्त; क्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगः
देवानुजेनby the younger brother of the gods
देवानुजेन:
Kartr-karana (कर्तृकरण/Agent in passive)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) + अनुज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; ‘देवानां अनुजः’ (younger brother of the gods)
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (emphatic/contrast)