Shloka 10
Pṛthivī-dohaṇa (The Milking of the Earth) and the Praise of King Pṛthu
Devanagari script
स घोररूपात्संग्रामात्क्षेमी तरति कीर्त्तिमान् / वैश्यैरपि च राजर्षिर्वेश्यवृत्तिमिहास्थितैः
Transliteration
sa ghorarūpātsaṃgrāmātkṣemī tarati kīrttimān / vaiśyairapi ca rājarṣirveśyavṛttimihāsthitaiḥ
Translation
तो कीर्तिमान पुरुष त्या घोर संग्रामातून कुशलतेने पार होतो; आणि येथे वैश्यवृत्तीत स्थित वैश्यांकडूनही राजर्षी (पृथू) वंदिला जातो।
Word by Word
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
घोररूपात्from the dreadful form
घोररूपात्:
Apadana (अपादान)
TypeAdjective
Rootघोर-रूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; समासः कर्मधारय—‘घोरं रूपं यस्य’/‘घोरं रूपम्’
संग्रामात्from battle
संग्रामात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootसंग्राम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
क्षेमीsafe/unharmed
क्षेमी:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootक्षेमिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘क्षेमयुक्तः/सुरक्षितः’
तरतिcrosses over; escapes
तरति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√तॄ (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
कीर्त्तिमान्famous
कीर्त्तिमान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकीर्त्तिमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त
वैश्यैःby Vaiśyas
वैश्यैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootवैश्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय (also/even)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
राजर्षिःthe royal sage
राजर्षिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराज-ऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः तत्पुरुष—‘राजा चासौ ऋषिः’ (often treated as कर्मधारय in sense)
वेश्यवृत्तिम्the livelihood/occupation of a courtesan
वेश्यवृत्तिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवेश्य-वृत्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः तत्पुरुष—‘वेश्याया वृत्तिः’/‘वेश्यवत् वृत्तिः’
इहhere
इह:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (adverb: here/in this world)
आस्थितैःby those who have adopted (it)
आस्थितैः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआ-√स्था (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; ‘आस्थित’ = having adopted/engaged in