Shloka 163
मन्वन्तरानुक्रमवर्णनम् (Enumeration of Manvantara Cycles) — with focus on Svārociṣa Manvantara
Devanagari script
अधरोत्तरचारेण जज्ञे तद्वर्णवैकृतम् / यच्च क्षत्रात्समभवद्ब्राह्मण्यां हीनयोनितः
Transliteration
adharottaracāreṇa jajñe tadvarṇavaikṛtam / yacca kṣatrātsamabhavadbrāhmaṇyāṃ hīnayonitaḥ
Translation
अधम-उत्तम आचरणामुळे त्या वर्णात विकृती उत्पन्न झाली; आणि क्षत्रियापासून ब्राह्मणीमध्ये हीन योनीतून जो जन्मला।
Word by Word
अधर-उत्तर-चारेणby the conduct of lower and higher (intermixture)
अधर-उत्तर-चारेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअधर (प्रातिपदिक) + उत्तर (प्रातिपदिक) + चार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण/3rd), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (अधर-उत्तरः चारेण = by conduct of lower and higher [intermixture])
जज्ञेwas born/arose
जज्ञे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
तत्-वर्ण-वैकृतम्that distortion/variation of caste (varna)
तत्-वर्ण-वैकृतम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + वर्ण (प्रातिपदिक) + वैकृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (तस्य वर्णस्य वैकृतम्)
यत्which (that which)
यत्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
क्षत्रात्from a Kshatriya (line)
क्षत्रात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootक्षत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान/5th), एकवचन
समभवत्arose/occurred
समभवत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (Imperfect/अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; उपसर्गः सम्-
ब्राह्मण्याम्in/with a Brahmin woman
ब्राह्मण्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootब्राह्मणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण/7th), एकवचन
हीन-योनितःfrom a low/deficient womb (low birth)
हीन-योनितः:
Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
TypeAdjective
Rootहीन (प्रातिपदिक) + योनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (हीना योनि: यस्य/यतः)