Shloka 143
मन्वन्तरानुक्रमवर्णनम् (Enumeration of Manvantara Cycles) — with focus on Svārociṣa Manvantara
Devanagari script
स भीतः प्राञ्जलिश्चैव तस्थिवानाकुलेन्द्रियः / तमार्त्तं विह्वलं दृष्ट्वा निषीदेत्यब्रुवन्किल
Transliteration
sa bhītaḥ prāñjaliścaiva tasthivānākulendriyaḥ / tamārttaṃ vihvalaṃ dṛṣṭvā niṣīdetyabruvankila
Translation
तो भयभीत होऊन हात जोडून, इंद्रिये व्याकुळ करून उभा राहिला. त्याला आर्त व विह्वल पाहून त्यांनी म्हटले—“बस.”
Word by Word
सःhe
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
भीतःfrightened
भीतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootभी (धातु) + क्त (कृदन्त) → भीत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकालिक विशेषण (past passive participle)
प्राञ्जलिःwith joined palms
प्राञ्जलिः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्राञ्जलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (with folded hands)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय (emphatic particle)
तस्थिवान्having stood / standing
तस्थिवान्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootस्था (धातु) + क्तवतु (कृदन्त) → तस्थिवस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्तवतु-प्रत्ययान्त भूतकालिक कर्तरि कृदन्त (perfect/past active participle)
आकुलेन्द्रियःwith agitated senses
आकुलेन्द्रियः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootआकुल + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (आकुलानि इन्द्रियाणि यस्य) इति विशेषण
तम्him
तम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; सर्वनाम
आर्त्तम्distressed
आर्त्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootआर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
विह्वलम्bewildered
विह्वलम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootविह्वल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) + त्वा (क्त्वा)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive)
निषीदsit down
निषीद:
Prayojaka (प्रयोजक/command)
TypeVerb
Rootसद् (धातु) उपसर्ग-नि + लोट्
Formलोट् (imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक अव्यय (quotative particle)
अब्रुवन्they said
अब्रुवन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ् (imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद
किलindeed / it is said
किल:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootकिल (अव्यय)
Formनिपात (particle) — प्रसिद्ध्यर्थ/श्रुत्यर्थ (indeed, it is said)