Shloka 102
मन्वन्तरानुक्रमवर्णनम् (Enumeration of Manvantara Cycles) — with focus on Svārociṣa Manvantara
Devanagari script
रिपोराधत्त बृहती वक्षुषं सर्वतेजसम् / तस्य पुत्रो मनुर्विद्वान् ब्रह्मक्षत्त्रप्रवत्तकः / व्यजीजनत्पुष्करिणी वारुणी चाक्षुषं मनुम्
Transliteration
riporādhatta bṛhatī vakṣuṣaṃ sarvatejasam / tasya putro manurvidvān brahmakṣattrapravattakaḥ / vyajījanatpuṣkariṇī vāruṇī cākṣuṣaṃ manum
Translation
रिपुपासून बृहतीने सर्वतेजस्वी वक्षुषाला जन्म दिला. त्याचा पुत्र विद्वान मनु होता, जो ब्राह्म व क्षात्र धर्माचा प्रवर्तक होता. पुष्करिणी व वारुणी यांनी चाक्षुष मनुला जन्म दिला.
Word by Word
रिपोःof Ripu
रिपोः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootरिपु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; Genitive singular
आदत्तproduced/bore
आदत्त:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-दा (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; Parasmaipada
बृहतीBṛhatī (name)
बृहती:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootबृहती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular (proper name)
वक्षुषम्Vakṣuṣa (name)
वक्षुषम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवक्षुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular (proper name)
सर्वतेजसम्all-radiant
सर्वतेजसम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व + तेजस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular; ‘having all splendor’
तस्यof him/of that (Vakṣuṣa)
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; Genitive singular
पुत्रःson
पुत्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular
मनुःManu
मनुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular
विद्वान्wise, learned
विद्वान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविद् (धातु) + वस्/वत् (कृदन्त)
Formविद्वस्-शब्द; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; present participial adjective ‘knowing/learned’
ब्रह्मक्षत्त्रप्रवत्तकःpromoter of priesthood and kingship
ब्रह्मक्षत्त्रप्रवत्तकः:
Visheshana (विशेषण)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् + क्षत्त्र + प्रवर्तक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular; ‘one who sets in motion/establishes brahman and kṣatra’ (epithet)
व्यजीजनत्begot/produced
व्यजीजनत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + जन् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; causative (णिच्) implied: जनयति; Parasmaipada
पुष्करिणीPuṣkariṇī (name)
पुष्करिणी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुष्करिणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular (proper name)
वारुणीVāruṇī (name)
वारुणी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवारुणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular (proper name)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय; conjunction
आक्षुषम्Ākṣuṣa (epithet)
आक्षुषम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआक्षुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular; ‘of/related to Akṣu’ (epithet of Manu)
मनुम्Manu
मनुम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular