Shloka 178
व्यासशिष्योत्पत्तिवर्णन (Origins/Enumeration of Vyāsa’s Disciplic Succession) — Chapter on Vedic Transmission Lineages
Devanagari script
मन्वन्तरस्य काले तु संपूर्णे साधिके तदा / क्षीणे ऽधिकारे संविग्ना बुद्ध्वा पर्ययमात्मनः
Transliteration
manvantarasya kāle tu saṃpūrṇe sādhike tadā / kṣīṇe 'dhikāre saṃvignā buddhvā paryayamātmanaḥ
Translation
मन्वंतराचा काळ पूर्ण होऊन गेल्यावर, अधिकार क्षीण झाल्याचे जाणून त्यांनी स्वतःचा परिवर्तनक्रम ओळखून व्याकुळ झाले।
Word by Word
मन्वन्तरस्यof the Manvantara
मन्वन्तरस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootमन्वन्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; समासः मनोः अन्तरम् इति (षष्ठी-तत्पुरुष)
कालेat the time
काले:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन (locative of time)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle), विरोध/विशेषार्थ
संपूर्णेwhen (it is) complete
संपूर्णे:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसंपूर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; विशेषणं ‘काले’
साधिकेwith an addition/overplus
साधिके:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसाधिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; विशेषणं ‘काले’ (अधिक/अतिरिक्त सहित)
तदाthen
तदा:
Kala-adhikarana (कालाधिकरण/Temporal)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)
क्षीणेwhen (it is) exhausted
क्षीणे:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootक्षीण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; विशेषणं ‘अधिकारे’
अधिकारेin (their) authority/office
अधिकारे:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootअधिकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
संविग्नाःdistressed/agitated
संविग्नाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootसंविग्न (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; (देवताः इत्यादि) कर्तृपदस्य विशेषणम्
बुद्ध्वाhaving understood
बुद्ध्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया/Absolutive)
TypeVerb
Rootबुध् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया; धातुः बुध् (to know)
पर्ययम्the change/turn
पर्ययम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootपर्यय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
आत्मनःof themselves
आत्मनः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन