Shloka 36
युगप्रजालक्षणम् ऋषिप्रवरवर्णनं च
Yuga–Prajā-Lakṣaṇa and the Enumeration of Eminent Ṛṣis
Devanagari script
यः कश्चित्पादवान्मध्ये प्रयुक्तो ऽक्षर संपदा / विनियुक्तावसानां तु तामृचं परिचक्षते
Transliteration
yaḥ kaścitpādavānmadhye prayukto 'kṣara saṃpadā / viniyuktāvasānāṃ tu tāmṛcaṃ paricakṣate
Translation
जो मंत्र पादयुक्त असून अक्षरसमृद्धीने मध्यभागी रचलेला व नियत समाप्तीचा असतो, त्याला ‘ऋक्’ म्हणतात।
Word by Word
yaḥwho/that which
yaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
kaścitany (one)
kaścit:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअनिश्चित-सर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
pādavānhaving pādas/metrical quarters
pādavān:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpāda-vat (प्रातिपदिक; pāda + vat)
Formवत्-प्रत्ययान्त (possessive); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
madhyein the middle
madhye:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmadhya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन
prayuktaḥemployed, used
prayuktaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootprayukta (कृदन्त; pra+√yuj धातु, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
akṣara-saṃpadāwith richness/abundance of syllables
akṣara-saṃpadā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootakṣara + saṃpad (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (determinative; akṣarāṇāṃ saṃpadā); स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन
viniyukta-avasānāmof those having a fixed/assigned ending (cadence)
viniyukta-avasānām:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootviniyukta + avasāna (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (determinative; viniyuktam avasānam yāsām); स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन (plural)
tubut, indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formनिपात; विरोध/विशेषार्थ (but/indeed)
tāmthat
tām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
ṛcamṚk-verse (Rig-verse)
ṛcam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootṛc (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
paricakṣatethey call/describe
paricakṣate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpari+√cakṣ (चक्ष् धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन (plural)