Shloka 25
युगप्रजालक्षणम् ऋषिप्रवरवर्णनं च
Yuga–Prajā-Lakṣaṇa and the Enumeration of Eminent Ṛṣis
Devanagari script
क्वचिन्निरुक्तप्रोक्तार्थं वाक्यं स्वायंभुवं विदुः / यत्किञ्चिन्मन्त्रसंयुक्तं तत्र नामविभक्तिभिः
Transliteration
kvacinniruktaproktārthaṃ vākyaṃ svāyaṃbhuvaṃ viduḥ / yatkiñcinmantrasaṃyuktaṃ tatra nāmavibhaktibhiḥ
Translation
कुठे निरुक्ताने सांगितलेल्या अर्थयुक्त वाक्याला ‘स्वायंभुव’ म्हणतात; आणि जे काही मंत्रसंयुक्त असेल, तेथे नाम व विभक्तींच्या साहाय्याने (अर्थ) ठरतो.
Word by Word
क्वचित्somewhere; at times
क्वचित्:
अधिकरण (locative sense)
TypeIndeclinable
Rootक्वचित् (अव्यय)
Formअव्यय; देश/कालवाचक (adverb: ‘somewhere/sometimes’)
निरुक्त-प्रोक्त-अर्थम्having a meaning stated/explained by etymology
निरुक्त-प्रोक्त-अर्थम्:
विशेषणम् (of वाक्यम्)
TypeAdjective
Rootनिरुक्त (प्रातिपदिक) + प्रोक्त (कृदन्त; √वच्/वद्) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; समासः तत्पुरुष (निरुक्तेन प्रोक्तः अर्थः यस्य तत्)
वाक्यम्sentence; statement
वाक्यम्:
कर्म (object of विदुः)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन
स्वायंभुवम्of Svāyambhuva; self-born-related
स्वायंभुवम्:
विशेषणम् (of वाक्यम्)
TypeAdjective
Rootस्वायंभुव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; विशेषण
विदुःthey know; they regard
विदुः:
क्रिया (predicate)
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
Formलिट् (perfect), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपद
यत्whatever which
यत्:
सम्बन्ध (relative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; सम्बन्धसूचक-यत्
किञ्चित्something; any
किञ्चित्:
कर्म/विषय
TypeNoun
Rootकिञ्चित् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; अनिश्चितवाचक (indefinite pronoun)
मन्त्र-संयुक्तम्connected with a mantra
मन्त्र-संयुक्तम्:
विशेषणम् (of implied neuter ‘यत्/किञ्चित्’)
TypeAdjective
Rootमन्त्र (प्रातिपदिक) + संयुक्त (कृदन्त; √युज्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; समासः तत्पुरुष (मन्त्रेण संयुक्तम्)
तत्रthere; in that context
तत्र:
अधिकरण (location)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (locative adverb: ‘there/in that’)
नाम-विभक्तिभिःby nominal case-endings
नाम-विभक्तिभिः:
करण (instrument/means)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक) + विभक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन; समासः तत्पुरुष (नाम्नां विभक्तयः)