Shloka 69
चतुर्युगाख्यान (Caturyuga-Ākhyāna) — Yuga-wise Origins and Measurements of Beings
Devanagari script
ऋषीणां तारकाख्येन दर्शनेन यदृच्छया / ऋषीणां यदृषित्वं हि तद्वक्ष्यामीह लक्षणैः
Transliteration
ṛṣīṇāṃ tārakākhyena darśanena yadṛcchayā / ṛṣīṇāṃ yadṛṣitvaṃ hi tadvakṣyāmīha lakṣaṇaiḥ
Translation
ऋषींना ‘तारक’ नावाचे दर्शन यदृच्छेने प्राप्त झाले. ऋषींचे जे ऋषित्व आहे, ते मी येथे लक्षणांसह सांगीन.
Word by Word
ऋषीणाम्of the sages
ऋषीणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive/6th), बहुवचन
तारक-आख्येनby the so-called 'Tāraka' (named Tāraka)
तारक-आख्येन:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeAdjective
Rootतारकाख्य (प्रातिपदिक: तारक + आख्य)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (instrumental agrees with दर्शनेन; here treated as neuter adjective), तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन; विशेषण (adjective) दर्शनेन-विशेषण
दर्शनेनby (a) vision/seeing
दर्शनेन:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootदर्शन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन
यदृच्छयाby chance
यदृच्छया:
Hetu/Karaṇa (हेतु/करण)
TypeNoun
Rootयदृच्छा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन; अव्ययीभावार्थे (idiomatic: 'by chance')
ऋषीणाम्of the sages
ऋषीणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive/6th), बहुवचन
यत्that which
यत्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; सम्बन्ध-सूचक (relative pronoun)
ऋषित्वम्the state of being a sage
ऋषित्वम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootऋषित्व (प्रातिपदिक: ऋषि + त्व)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle)
तत्that
तत्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; तत्-शब्दः (demonstrative)
वक्ष्यामिI shall explain
वक्ष्यामि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलृट् (Simple Future), परस्मैपद, उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन
इहhere
इह:
Deśa-adhikaraṇa (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
लक्षणैःby characteristics/marks
लक्षणैः:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootलक्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), बहुवचन