Shloka 56
चतुर्युगाख्यान (Caturyuga-Ākhyāna) — Yuga-wise Origins and Measurements of Beings
Devanagari script
कारुण्यात्सर्वभूतेषु संविभागस्तु मध्यमः / श्रुतिस्मृतिभ्यां विहितो धर्मो वर्माश्रमात्मकः
Transliteration
kāruṇyātsarvabhūteṣu saṃvibhāgastu madhyamaḥ / śrutismṛtibhyāṃ vihito dharmo varmāśramātmakaḥ
Translation
सर्व भूतांवर करुणेने केलेला न्याय्य संविभाग हा मध्यम मार्ग आहे; श्रुती-स्मृतींनी विहित धर्म हा वर्णाश्रमात्मक आहे.
Word by Word
कारुण्यात्from compassion; due to compassion
कारुण्यात्:
Hetu (हेतु/कारण)
TypeNoun
Rootकारुण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/अपादान), एकवचन; Ablative: "from/owing to compassion"
सर्वभूतेषुamong all beings
सर्वभूतेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसर्व + भूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/अधिकरण), बहुवचन; Locative: "in/among all beings"
संविभागःdistribution; sharing
संविभागः:
Karta (कर्ता/विषय)
TypeNoun
Rootसंविभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन; Nominative
तुbut; indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात/समुच्चयार्थ-भेदक (particle: "but/indeed")
मध्यमःmoderate; middling
मध्यमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमध्यम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (predicate adjective)
श्रुतिस्मृतिभ्याम्by the Śruti and Smṛti
श्रुतिस्मृतिभ्याम्:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootश्रुति + स्मृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/करण), द्विवचन; Instrumental dual: "by śruti and smṛti"
विहितःprescribed; enjoined
विहितः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि + धा (धातु) → विहित (कृदन्त)
Formकृदन्तः (क्त-प्रत्यय, past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; "ordained/prescribed"
धर्मःdharma; righteous duty
धर्मः:
Karta (कर्ता/विषय)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative
वर्माश्रमात्मकःconsisting of varṇa and āśrama
वर्माश्रमात्मकः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवर्ण + आश्रम + आत्मक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष/सम्बन्ध: "having the nature of varṇa and āśrama"; विशेषणम्