Shloka 23
चतुर्युगाख्यान (Caturyuga-Ākhyāna) — Yuga-wise Origins and Measurements of Beings
Devanagari script
वर्णाश्रमेषु युक्तस्य स्वर्गतौ सुखचारिमः / श्रौतस्मार्तस्य धर्मस्य ज्ञानाद्धर्मज्ञ उच्यते
Transliteration
varṇāśrameṣu yuktasya svargatau sukhacārimaḥ / śrautasmārtasya dharmasya jñānāddharmajña ucyate
Translation
जो वर्णाश्रमधर्मात युक्त होऊन स्वर्गगतीत सुखाने वावरतो, तो श्रौत-स्मार्त धर्माच्या ज्ञानामुळे ‘धर्मज्ञ’ म्हणवितो.
Word by Word
varṇāśrameṣuin the social classes and life-stages
varṇāśrameṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootvarṇa + āśrama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (in varṇas and āśramas)
yuktasyaof the engaged/connected (person)
yuktasya:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootyukta (कृदन्त; √yuj धातु)
Formभूतकृदन्त, पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सम्बन्ध (of one who is engaged)
svargatauin the path to heaven
svargatau:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootsvarga + gati (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; तत्पुरुषः—'स्वर्गस्य गतिः'
sukhacārimaḥliving happily
sukhacārimaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsukha + cārin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; तत्पुरुषः—'सुखेन चरन्ति' (those who move/live happily)
śrautasmārtasyaof the śrauta and smārta
śrautasmārtasya:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootśrauta + smārta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; द्वन्द्व-समासः (Vedic and Smṛti-based)
dharmasyaof dharma
dharmasya:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootdharma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन
jñānātfrom knowledge/by knowledge
jñānāt:
Apādāna (अपादान/हेतु)
TypeNoun
Rootjñāna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; हेत्वर्थ (cause)
dharmajñaḥa knower of dharma
dharmajñaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdharma + jña (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; तत्पुरुषः—'धर्मं जानाति'
ucyateis called
ucyate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलट् (Present/लट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive)