Shloka 12
चतुर्युगाख्यान (Caturyuga-Ākhyāna) — Yuga-wise Origins and Measurements of Beings
Devanagari script
अङ्गुलाष्टशतं पूर्णमुत्सेधः करिणां स्मृतः / अङ्गुलानां सहस्रं तु चत्वारिंशाङ्गुलैर्विना
Transliteration
aṅgulāṣṭaśataṃ pūrṇamutsedhaḥ kariṇāṃ smṛtaḥ / aṅgulānāṃ sahasraṃ tu catvāriṃśāṅgulairvinā
Translation
हत्तींचा उत्सेध पूर्ण आठशे अंगुळ मानला आहे; आणि (दुसऱ्या मानाने) अंगुळांचे एक हजार, पण चाळीस अंगुळ वजा करून.
Word by Word
अङ्गुल-अष्ट-शतम्eight hundred aṅgulas
अङ्गुल-अष्ट-शतम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअङ्गुल (प्रातिपदिक) + अष्ट (संख्या) + शत (प्रातिपदिक/संख्या)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समास (numerical compound)
पूर्णम्complete/full
पूर्णम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपूर्ण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
उत्सेधःheight
उत्सेधः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootउत्सेध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
करिणाम्of elephants
करिणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकरिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
स्मृतःis said/remembered
स्मृतः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृत्) → स्मृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle)
अङ्गुलानाम्of aṅgulas
अङ्गुलानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअङ्गुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
सहस्रम्a thousand
सहस्रम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
चत्वारिंशत्-अङ्गुलैःby forty aṅgulas
चत्वारिंशत्-अङ्गुलैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootचत्वारिंशत् (संख्या-प्रातिपदिक) + अङ्गुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘by/with forty aṅgulas’
विनाwithout
विना:
Apādāna (अपादान)
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्यय)
Formअव्यय; उपसर्गार्थक-अव्यय (prepositional indeclinable)