Shloka 94
यज्ञप्रवर्तनम् (Yajña-pravartana) — The Institution/Commencement of Sacrifice in Dvāpara
Devanagari script
व्याकुलाश्च परिभ्रान्तास्त्यक्त्वा दारान्गृहाणि च / स्वान्प्रणाननपेक्षन्तो निष्कारणसुदुःखिताः
Transliteration
vyākulāśca paribhrāntāstyaktvā dārāngṛhāṇi ca / svānpraṇānanapekṣanto niṣkāraṇasuduḥkhitāḥ
Translation
ते व्याकुळ व भरकटलेले झाले; पत्नी व घरे सोडून, प्राणांचीही पर्वा न करता, कारण नसताना अतिशय दुःखी झाले।
Word by Word
व्याकुलाःagitated
व्याकुलाः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootव्याकुल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; (implied subject = प्रजाः)
चand
च:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
परिभ्रान्ताःwandering about
परिभ्रान्ताः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootपरि+भ्रम् (धातु) → परिभ्रान्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
त्यक्त्वाhaving abandoned
त्यक्त्वा:
पूर्वक्रिया (Pūrvakriyā/Absolutive)
TypeIndeclinable
Rootत्यज् (धातु) → त्यक्त्वा (क्त्वान्त)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive)
दारान्wives
दारान्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootदार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
गृहाणिhouses
गृहाणि:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootगृह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
चand
च:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
स्वान्their own
स्वान्:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootस्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; agrees with प्राणान्
प्राणान्lives
प्राणान्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
अनपेक्षन्तःnot caring for
अनपेक्षन्तः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootअन्+अपेक्ष् (धातु) → अनपेक्षन्त् (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ/न्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; with object ‘प्राणान्’
निष्कारण-सु-दुःखिताःvery unhappy without any cause
निष्कारण-सु-दुःखिताः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootनिः (उपसर्ग/अव्यय) + कारण (प्रातिपदिक) + सु (अव्यय) + दुःखित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formसमासः (मुख्यतः तत्पुरुषः); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘without cause’ + ‘very’ + ‘distressed’