Shloka 18
Bhūtasarga-Prakaraṇa
Account of Elemental Creation from Avyakta to Mahat
Devanagari script
प्रज्ञासंधिश्च सर्वस्वं संख्यायतनरश्मिभिः / मनुते सर्वभूतानां तस्माच्चेष्टफलो विभुः
Transliteration
prajñāsaṃdhiśca sarvasvaṃ saṃkhyāyatanaraśmibhiḥ / manute sarvabhūtānāṃ tasmācceṣṭaphalo vibhuḥ
Translation
प्रज्ञेचा संधान हेच सर्वस्व, जे सांख्याच्या आयतन-रश्मींनी विस्तारित आहे. तो विभु सर्व भूतांचे मनन करतो; म्हणून चेष्टा-कर्माचे फळ त्याच्यापासूनच मिळते।
Word by Word
प्रज्ञासन्धिःjunction/connection of intelligence
प्रज्ञासन्धिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रज्ञा + सन्धि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: प्रज्ञायाः सन्धिः
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक निपात
सर्वस्वम्the whole/all
सर्वस्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसर्वस्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
संख्यायतनरश्मिभिःby the rays/lines of number-abodes
संख्यायतनरश्मिभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootसंख्या + आयतन + रश्मि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), बहुवचन; बहुपद-तत्पुरुष: संख्यायाः आयतनस्य रश्मयः (rays/lines of the abode of number)
मनुतेconsiders/thinks
मनुते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√मन् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; अर्थ: 'thinks/considers'
सर्वभूतानाम्of all beings
सर्वभूतानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootसर्व + भूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), बहुवचन; कर्मधारय: सर्वाणि भूतानि
तस्मात्from that/therefore
तस्मात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, पञ्चमी (Ablative), एकवचन
चेष्टफलःresult of activity/effort
चेष्टफलः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचेष्टा + फल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: चेष्टायाः फलः
विभुःthe all-pervading one
विभुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन