Shloka 12
Bhūtasarga-Prakaraṇa
Account of Elemental Creation from Avyakta to Mahat
Devanagari script
तस्यात्मना सर्वमिदं व्याप्तमासीत्तमोमयम् / गुणसाम्ये तदा तस्मिन्नविभातं तमोमयम्
Transliteration
tasyātmanā sarvamidaṃ vyāptamāsīttamomayam / guṇasāmye tadā tasminnavibhātaṃ tamomayam
Translation
त्याच्या आत्म्याने हे सर्व तमोमय होऊन व्यापलेले होते; तेव्हा गुणसाम्यात स्थित त्या अवस्थेत काहीही प्रकट नव्हते—सर्व तमोमय होते.
Word by Word
तस्यof that (Brahman)
तस्य:
Shashthi-Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन
आत्मनाby (its) self/through itself
आत्मना:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
सर्वम्all
सर्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
इदम्this
इदम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वम् इदम् = apposition
व्याप्तम्pervaded
व्याप्तम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootव्याप् (धातु) + क्त
Formकृदन्त-भूतकर्मणि (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; with आसīt forms periphrastic predicate
आसीत्was
आसीत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
तमोमयम्consisting of darkness (tamas)
तमोमयम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतमस् + मय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तद्धितार्थ ‘made of’ (तमसा मयम्)
गुणसाम्येin the equilibrium of guṇas
गुणसाम्ये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootगुण + साम्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; तत्पुरुष (गुणानां साम्यम्)
तदाthen
तदा:
Kala (काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
अविभातम्not manifest/not shining forth
अविभातम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअ + विभात (प्रातिपदिक); भा (धातु) + वि + क्त
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कृदन्त (past participle) with negation
तमोमयम्consisting of darkness
तमोमयम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतमस् + मय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; पुनरुक्त-विशेषण