Shloka 75
Yuga-Vibhāga and Kāla-Pramāṇa
Measures of Time and the Four Yugas
Devanagari script
चक्रं रथो मणिः खड्गश्चर्मरत्नं च पञ्चमम् / केतुर्निधिश्च सप्तैव प्राणहीनानि चक्षते
Transliteration
cakraṃ ratho maṇiḥ khaḍgaścarmaratnaṃ ca pañcamam / keturnidhiśca saptaiva prāṇahīnāni cakṣate
Translation
चक्र, रथ, मणी, खड्ग, पाचवे चर्मरत्न, केतू आणि निधी—ही सातही प्राणहीन (निर्जीव) मानली जातात.
Word by Word
चक्रम्wheel/discus
चक्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; list-item
रथःchariot
रथः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; list-item
मणिःjewel
मणिः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमणि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; list-item
खड्गःsword
खड्गः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootखड्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; list-item
चर्म-रत्नम्leather-gem (protective hide)
चर्म-रत्नम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootचर्म (प्रातिपदिक) + रत्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (चर्मणः रत्नम्)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय; conjunction
पञ्चमम्the fifth
पञ्चमम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्चम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ordinal adjective qualifying चर्म-रत्नम्
केतुःbanner/standard
केतुः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकेतु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; list-item
निधिःtreasure
निधिः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनिधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; list-item
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय; conjunction
सप्तseven
सप्त:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्त (संख्या-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्या; adjectival numeral qualifying (एतानि understood)
एवindeed/only
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय; emphatic particle
प्राण-हीनानिlifeless
प्राण-हीनानि:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootप्राण (प्रातिपदिक) + हीन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; नञ्/षष्ठी-तत्पुरुषार्थः: 'devoid of life' (प्राणैः हीन)
चक्षतेthey call/declare
चक्षते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootचक्ष् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, बहुवचन; Parasmaipada; 'they say/declare'