Shloka 65
Yuga-Vibhāga and Kāla-Pramāṇa
Measures of Time and the Four Yugas
Devanagari script
धर्मराजः स्मृतस्तेषां शास्ता वैवस्वतो यमः / वर्णानां प्रविभागाश्च त्रेतायां संप्रकीर्त्तिताः
Transliteration
dharmarājaḥ smṛtasteṣāṃ śāstā vaivasvato yamaḥ / varṇānāṃ pravibhāgāśca tretāyāṃ saṃprakīrttitāḥ
Translation
त्यांच्यासाठी वैवस्वत यम ‘धर्मराज’ व ‘शास्ता’ म्हणून स्मरणात आहेत; आणि त्रेतायुगात वर्णांचे विभागही प्रसिद्ध झाले।
Word by Word
धर्मराजःDharmarāja
धर्मराजः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootधर्म-राज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; समासः: षष्ठी-तत्पुरुष (धर्मस्य राजा)
स्मृतःwas remembered/called
स्मृतः:
Kriya (क्रिया/was called)
TypeVerb
Root√स्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि (past passive participle, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; विधेय-विशेषण
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th case), बहुवचन; सर्वनाम
शास्ताthe ruler; chastiser
शास्ता:
Karta (कर्ता/Subject apposition)
TypeNoun
Rootशास्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; कर्तृवाचक (agent noun)
वैवस्वतःson of Vivasvat; Vaivasvata
वैवस्वतः:
Karta-anvaya (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootवैवस्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; विशेषण
यमःYama
यमः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootयम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन
वर्णानाम्of the social classes (varṇas)
वर्णानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootवर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th case), बहुवचन
प्रविभागाःdivisions; classifications
प्रविभागाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootप्र-विभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
त्रेतायाम्in the Tretā age
त्रेतायाम्:
Adhikarana (अधिकरण/temporal)
TypeNoun
Rootत्रेता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन; कालाधिकरण (locative of time)
संप्रकीर्तिताःwere proclaimed; were fully described
संप्रकीर्तिताः:
Kriya (क्रिया/was proclaimed)
TypeVerb
Rootसम्+प्र√कीर्त् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि (past passive participle, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन; विधेय-विशेषण