Shloka 41
Amāvasyā-Pitṛtarpaṇa: Purūravas and the Soma-Based Ancestral Offering (अमावस्या-पितृतर्पण / सोमतर्पण-विधि)
Devanagari script
पौर्णमासी व्यतीपाते यदीक्षेतां परस्परम् / यस्मिन्काले समौ स्यातां तौ व्यतीपात एव सः
Transliteration
paurṇamāsī vyatīpāte yadīkṣetāṃ parasparam / yasminkāle samau syātāṃ tau vyatīpāta eva saḥ
Translation
व्यतीपातात पौर्णिमेच्या दिवशी सूर्य व चंद्र परस्परांस समोरासमोर दिसतील; ज्या क्षणी ते दोघे सम होतील, तोच व्यतीपात होय.
Word by Word
पौर्णमासीthe full-moon (tithi)
पौर्णमासी:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootपौर्णमासी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; full-moon (tithi/deity)
व्यतीपातेat vyatīpāta
व्यतीपाते:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootव्यतीपात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
यदिif
यदि:
सम्बन्ध/निपात (Condition marker)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formसम्बन्धबोधक-अव्यय (conditional particle)
ईक्षेताम्should look/see
ईक्षेताम्:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootईक्ष् (धातु)
Formलोट् (Imperative/Optative-like injunctive in context) / विधिलिङ्-सम्भाव्य; मध्यमपुरुष (2nd), द्विवचन; परस्मैपद; ‘may/should (they two) see’
परस्परम्mutually/each other
परस्परम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपरस्पर (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्यय (reciprocal adverb)
यस्मिन्in which
यस्मिन्:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; relative pronoun ‘in which’
कालेtime
काले:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
समौequal/aligned
समौ:
विधेय (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootसम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; agreeing with तौ; ‘equal/aligned’
स्याताम्may be
स्याताम्:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), द्विवचन; ‘may be’
तौthose two
तौ:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; demonstrative pronoun
व्यतीपातःvyatīpāta
व्यतीपातः:
विधेय (Predicate noun)
TypeNoun
Rootव्यतीपात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
एवindeed
एव:
सम्बन्ध/निपात (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle), emphasis
सःthat
सः:
समानााधिकरण (Apposition to व्यतीपातः)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन