Shloka 39
Amāvasyā-Pitṛtarpaṇa: Purūravas and the Soma-Based Ancestral Offering (अमावस्या-पितृतर्पण / सोमतर्पण-विधि)
Devanagari script
प्रतिपत्कृष्णपक्षस्य काले ऽतीते ऽपराह्णके / सायाह्ने प्रतिपन्ने च स कालः पौर्णमासिकः
Transliteration
pratipatkṛṣṇapakṣasya kāle 'tīte 'parāhṇake / sāyāhne pratipanne ca sa kālaḥ paurṇamāsikaḥ
Translation
कृष्णपक्षाच्या प्रतिपदेला अपराह्णकाळ संपून सायंकाळ सुरू झाला की तोच काळ ‘पौर्णमासिक’ म्हणून ओळखला जातो.
Word by Word
प्रतिपत्-कृष्णपक्षस्यof the dark-fortnight pratipat
प्रतिपत्-कृष्णपक्षस्य:
सम्बन्ध (Ṣaṣṭhī/Genitive relation)
TypeNoun
Rootप्रतिपत् (प्रातिपदिक) + कृष्णपक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; प्रतिपत् (tithi) of the dark fortnight (कृष्णपक्ष)
कालेwhen (the time)
काले:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
अतीतेhaving elapsed
अतीते:
विशेषण (Qualifier of काले)
TypeAdjective
Rootअति-इ (धातु) + क्त (कृत्)
Formकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; agreeing with काले; ‘having passed/elapsed’
अपराह्णकेin the aparāhṇaka period
अपराह्णके:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootअपराह्णक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
सायाह्नेin the evening
सायाह्ने:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootसायाह्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सायं+अह्न
प्रतिपन्नेhaving set in
प्रतिपन्ने:
विशेषण (Qualifier of implied काले)
TypeAdjective
Rootप्रति-पद् (धातु) + क्त (कृत्)
Formकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; agreeing with (काले) understood; ‘having occurred/arrived’
चand
च:
सम्बन्ध/समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
सःthat
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
कालःtime-period
कालः:
समानााधिकरण (Apposition to सः)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पौर्णमासिकःfull-moon related (paurṇamāsika)
पौर्णमासिकः:
विधेय (Predicate adjective of कालः)
TypeAdjective
Rootपौर्णमासिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; adjective meaning ‘pertaining to full-moon (pūrṇamāsa)’