Shloka 9
Nīlakaṇṭha-nāmotpatti-kathana
Origin of the Epithet “Nīlakaṇṭha”
Devanagari script
यः स्रष्टा सर्वभूतानां कालः कालकरः प्रभुः / येनाहं ब्रह्मणा सार्द्धं सृष्टा लोकाश्च मायया
Transliteration
yaḥ sraṣṭā sarvabhūtānāṃ kālaḥ kālakaraḥ prabhuḥ / yenāhaṃ brahmaṇā sārddhaṃ sṛṣṭā lokāśca māyayā
Translation
जो सर्व भूतांचा स्रष्टा आहे, तोच प्रभु काळ व काळाचा कर्ता आहे; त्याच्यामुळे मी ब्रह्म्यासह मायेद्वारे लोकांची सृष्टी केली।
Word by Word
यःwho
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धसूचक-सर्वनाम (relative pronoun)
स्रष्टाcreator
स्रष्टा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Root√सृज् (धातु) + तृ (कृदन्त-प्रत्यय)
Formकर्तरि-तृन्त (agent noun), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सर्वभूतानाम्of all beings
सर्वभूतानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootसर्व + भूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति (genitive/6th), बहुवचन; कर्मधारय (sarvāṇi bhūtāni)
कालःTime
कालः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
कालकरःmaker/causer of time
कालकरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकाल + कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी/उपपद-तत्पुरुष (kālasya karaḥ / kālaṃ karoti iti)
प्रभुःLord
प्रभुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
येनby whom
येन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया विभक्ति (instrumental/3rd), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन; उत्तमपुरुष-सर्वनाम
ब्रह्मणाwith Brahmā
ब्रह्मणा:
Sahakārī/Saha (सह/सहकारि)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
सार्द्धम्together with
सार्द्धम्:
Saha (सह)
TypeIndeclinable
Rootसार्द्धम् (अव्यय)
Formसह-अर्थक-अव्यय (indeclinable meaning 'together with')
सृष्टाcreated (was created)
सृष्टा:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√सृज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि-भावे ‘I (f.) was created’
लोकाःworlds
लोकाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
माययाby (his) māyā
मायया:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootमाया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन