Shloka 54
Nīlakaṇṭha-nāmotpatti-kathana
Origin of the Epithet “Nīlakaṇṭha”
Devanagari script
पिनाकपाणिर्भगवान्सुरपूज्यस्त्रिशूलधृक् / व्यालय ज्ञोपवीती च सुराणामभयङ्करः
Transliteration
pinākapāṇirbhagavānsurapūjyastriśūladhṛk / vyālaya jñopavītī ca surāṇāmabhayaṅkaraḥ
Translation
पिनाक धारण करणारे भगवान, देवांनी पूज्य, त्रिशूलधारी; सर्परूपी यज्ञोपवीत धारण करणारे, देवांना अभय देणारे।
Word by Word
पिनाकपाणिःhaving the Pināka (bow) in hand
पिनाकपाणिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootपिनाक + पाणि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (पिनाकस्य पाणिः/पिनाकं पाणौ यस्य)
भगवान्the Blessed Lord
भगवान्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त (possessive stem)
सुरपूज्यःworshipped by the gods
सुरपूज्यः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootसुर + पूज्य (कृदन्त, पूज् धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सुरैः/सुराणां पूज्यः); पूज्य = यत्-प्रत्ययान्त (gerundive/‘worthy of worship’)
त्रिशूलधृक्bearing a trident
त्रिशूलधृक्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootत्रिशूल + धृक् (कृदन्त, धृ धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (त्रिशूलं धरति); धृक् = क्विप्-प्रत्ययान्त (agent noun)
व्यालयज्ञोपवीतीwearing a serpent as the sacred thread
व्यालयज्ञोपवीती:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootव्याल + यज्ञोपवीतिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष (व्यालः यज्ञोपवीतं यस्य; ‘serpent as sacred thread’)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
सुराणाम्of the gods
सुराणाम्:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध/Possessor)
TypeNoun
Rootसुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन
अभयङ्करःgiver of fearlessness
अभयङ्करः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootअभय + कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष (अभयं करोति)