Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

Nīlakaṇṭha-nāmotpatti-kathana

Origin of the Epithet “Nīlakaṇṭha”

ततो मामब्रवीद्ब्रह्मा सर्वलोकनमस्कृतः / कस्त्वं कुतो वा कि चेह तिष्ठसे वद मे विभो

tato māmabravīdbrahmā sarvalokanamaskṛtaḥ / kastvaṃ kuto vā ki ceha tiṣṭhase vada me vibho

मग सर्वलोकांनी नमस्कार केलेला ब्रह्मा मला म्हणाला— ‘हे विभो, तू कोण? कुठून आला आहेस? आणि इथे कशासाठी थांबला आहेस? मला सांग.’

tataḥthen, thereafter
tataḥ:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
FormAvyaya (indeclinable adverb)
māmme
mām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormDvitīyā (Accusative), Ekavacana; 1st person pronoun
abravītsaid, spoke
abravīt:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootbrū (धातु)
FormLaṅ-lakāra (Imperfect/Past), Prathama-puruṣa (3rd person), Ekavacana; parasmaipada
brahmāBrahmā
brahmā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (Nominative), Ekavacana
sarva-loka-namaskṛtaḥrevered by all worlds
sarva-loka-namaskṛtaḥ:
Viśeṣaṇa of karta (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक) + loka (प्रातिपदिक) + namaskṛta (प्रातिपदिक; √kṛ dhātu in kta with namas-)
FormPuṃliṅga, Prathamā (Nominative), Ekavacana; kta-participle ‘saluted’; samāsa: tatpuruṣa (sarvaiḥ lokaiḥ namaskṛtaḥ)
kaḥwho?
kaḥ:
Prashna (प्रश्न) / Karta (implicit)
TypeNoun
Rootkim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (Nominative), Ekavacana; interrogative pronoun
tvamyou
tvam:
Karta (कर्ता) (in question)
TypeNoun
Rootyusmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPrathamā (Nominative), Ekavacana; 2nd person pronoun
kutaḥfrom where?
kutaḥ:
Apādāna (अपादान) (source in question)
TypeIndeclinable
Rootkutas (अव्यय-प्रातिपदिक)
FormAvyaya (interrogative adverb)
or
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
FormAvyaya; conjunction/particle ( विकल्पार्थक )
kimwhat?
kim:
Prashna (प्रश्न) / Karma (implicit)
TypeNoun
Rootkim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNapuṃsakaliṅga, Prathamā/Dvitīyā (Nom/Acc) Ekavacana; interrogative pronoun
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya; conjunction (समुच्चय)
ihahere
iha:
Deśa-adhikaraṇa (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootiha (अव्यय)
FormAvyaya; adverb (deictic)
tiṣṭhaseyou stand / remain
tiṣṭhase:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsthā (धातु)
FormLaṭ-lakāra (Present), Madhyama-puruṣa (2nd person), Ekavacana; ātmanepada
vadatell, speak
vada:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvad (धातु)
FormLoṭ-lakāra (Imperative), Madhyama-puruṣa (2nd person), Ekavacana; parasmaipada
meto me / for me
me:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormCaturthī/Ṣaṣṭhī (Dative/Genitive), Ekavacana; enclitic pronoun
vibhoO mighty one
vibho:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootvibhu (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Sambodhana (Vocative), Ekavacana