Shloka 99
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
आदित्यरश्मिसंयोगात्संप्रकाशात्मिकाः स्मृताः / नवयोजनसाहस्रो विष्कंभः सवितुः स्मृतः
Transliteration
ādityaraśmisaṃyogātsaṃprakāśātmikāḥ smṛtāḥ / navayojanasāhasro viṣkaṃbhaḥ savituḥ smṛtaḥ
Translation
आदित्यकिरणांच्या संयोगाने ते प्रकाशस्वरूप मानले गेले; सवित्याचा व्यास नऊ सहस्र योजन असा स्मृत आहे.
Word by Word
आदित्य-रश्मि-संयोगात्from the conjunction of the sun’s rays
आदित्य-रश्मि-संयोगात्:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Rootआदित्य (प्रातिपदिक) + रश्मि (प्रातिपदिक) + संयोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन — Ablative singular; तत्पुरुषः (आदित्यस्य रश्मीनां संयोगः)
सं-प्रकाश-आत्मिकाःof luminous nature
सं-प्रकाश-आत्मिकाः:
Vidheyavisheshana (विधेय-विशेषण/Predicative adjective)
TypeAdjective
Rootसम् (उपसर्ग) + प्रकाश (प्रातिपदिक) + आत्मिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन — Nominative plural; तत्पुरुषः (सम्यक्-प्रकाशः आत्मा/स्वभावः येषां ते)
स्मृताःare said/remembered
स्मृताः:
Vidheyavisheshana (विधेय-विशेषण/Predicative adjective)
TypeAdjective
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन — Nominative plural
नव-योजन-साहस्रःnine-thousand yojanas (in extent)
नव-योजन-साहस्रः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootनव (संख्या-प्रातिपदिक) + योजन (प्रातिपदिक) + साहस्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन — Nominative singular; द्विगु-समासः (नवसाहस्रं योजनानाम्)
विष्कम्भःdiameter, breadth
विष्कम्भः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootविष्कम्भ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन — Nominative singular
सवितुःof Savitṛ (the Sun)
सवितुः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन — Genitive singular
स्मृतःis said/remembered
स्मृतः:
Vidheyavisheshana (विधेय-विशेषण/Predicative adjective)
TypeAdjective
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन — Nominative singular