Shloka 79
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
घनतोयात्मकं तत्र मण्डलं शशिनः स्मृतम् / घनतेजोमयं शुक्लं मण्डलं भास्करस्य तु
Transliteration
ghanatoyātmakaṃ tatra maṇḍalaṃ śaśinaḥ smṛtam / ghanatejomayaṃ śuklaṃ maṇḍalaṃ bhāskarasya tu
Translation
तेथे शशि (चंद्र) चे मंडल घन जलतत्त्वमय मानले आहे; आणि भास्कर (सूर्य) चे शुक्ल मंडल घन तेजतत्त्वमय आहे।
Word by Word
घन-तोय-आत्मकम्consisting of dense water
घन-तोय-आत्मकम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootघन + तोय + आत्मक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषण (of मण्डलम्); तत्पुरुष (घनतोयम् आत्मा यस्य/यत्)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
मण्डलम्the orb/disk
मण्डलम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
शशिनःof the Moon
शशिनः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootशशिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
स्मृतम्is regarded/said
स्मृतम्:
Kriya (क्रिया/Predicative)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formकृदन्त: क्त-प्रत्यय (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मणि भावः (is considered/remembered)
घन-तेजः-मयम्made of dense light
घन-तेजः-मयम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootघन + तेजस् + मय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषण (of मण्डलम्); तद्धितान्त मयट् (made of)
शुक्लम्white
शुक्लम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootशुक्ल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषण
मण्डलम्the orb/disk
मण्डलम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
भास्करस्यof the Sun
भास्करस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootभास्कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषार्थक-निपात (particle: but/indeed)