Shloka 52
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
भवत्यस्माज्जगत्कृत्स्नं सदेवासुरमानुषम् / रुद्रोपेन्द्रेन्द्रचन्द्राणां विप्रेन्द्रास्त्रिदिवौकसाम्
Transliteration
bhavatyasmājjagatkṛtsnaṃ sadevāsuramānuṣam / rudropendrendracandrāṇāṃ viprendrāstridivaukasām
Translation
याच्यापासून देव-असुर-मानवांसह संपूर्ण जगत् उत्पन्न होते; रुद्र, उपेंद्र, इंद्र, चंद्र तसेच त्रिदिववासी श्रेष्ठ विप्रही याच्यापासूनच आहेत।
Word by Word
bhavatiarises/comes to be
bhavati:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootbhū (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular)
asmātfrom you/this (source)
asmāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (pronoun), पञ्चमी (Ablative/5th), एकवचन; पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-प्रयोग (contextual)
jagatthe world
jagat:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootjagat (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन
kṛtsnamentire, whole
kṛtsnam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkṛtsna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (adjective) जगत्-विशेषण
sa-deva-asura-mānuṣamincluding gods, asuras, and humans
sa-deva-asura-mānuṣam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdeva + asura + mānuṣa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समाहार-द्वन्द्व (collective dvandva) + ‘स’ उपसर्गार्थ (with)
rudra-upendra-indra-candrāṇāmof Rudra, Upendra, Indra, and Candra
rudra-upendra-indra-candrāṇām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootrudra + upendra + indra + candra (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग (collective), षष्ठी (Genitive/6th), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (enumerative dvandva)
vipra-indrāḥO chiefs among brahmins
vipra-indrāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvipra + indra (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (viprāṇām indraḥ = chief among brahmins)
tri-diva-okasāmof the dwellers in heaven
tri-diva-okasām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Roottri + diva + okas (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; तत्पुरुष (tridiva-okas = heaven-dwellers)