Shloka 17
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
अग्निमाविशते रात्रौ तस्माद्दूरात्प्रकाशते / उद्यन्तं च पुनः सूर्यमौष्णमयमाग्नेयमाविशत्
Transliteration
agnimāviśate rātrau tasmāddūrātprakāśate / udyantaṃ ca punaḥ sūryamauṣṇamayamāgneyamāviśat
Translation
रात्री अग्नीत प्रवेश करते, म्हणून ती दूरूनही प्रकाशते. आणि पुन्हा उदय पावणाऱ्या सूर्यांत अग्निमय उष्णता प्रवेश करते.
Word by Word
अग्निम्fire
अग्निम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
आविशतेenters
आविशते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-विश् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
रात्रौat night
रात्रौ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन
दूरात्from afar
दूरात्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootदूर (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
प्रकाशतेshines/is visible
प्रकाशते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-काश् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
उद्यन्तम्rising
उद्यन्तम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउद्-या (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; काल/पुनरावृत्ति-बोधक क्रियाविशेषण (adverb)
सूर्यम्the sun
सूर्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
औष्णमयम्consisting of heat
औष्णमयम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootऔष्ण (प्रातिपदिक) + मयट् (प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण; ‘-मय’ = ‘made of/consisting of’
आग्नेयम्fiery/of Agni
आग्नेयम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआग्नेय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
आविशत्entered
आविशत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-विश् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद